ThanQuen.comThân Quen
Xem phim, nghe đài ngày xưa

Phim bộ trên tivi ngày xưa: cả nhà ăn cơm sớm chờ giờ phim tối

Ăn cơm sớm để kịp giờ phim, giọng thuyết minh đọc mọi vai, chờ cả tuần cho tập sau, đặt tên con mèo theo nhân vật: thói quen xem phim bộ của gia đình Việt.

A Vietnamese family seen from behind on a wooden bench, grandmother wiping her eyes, children leaning forward toward a glowing television in a small room, warm lamp light

Xem phim bộ trên tivi ngày xưa là nghi thức buổi tối của rất nhiều gia đình Việt trong thập niên 1990: mỗi tối hoặc mỗi tuần chỉ một tập, chiếu đúng một giờ cố định, nên cả nhà ăn cơm sớm, rửa bát nhanh, ngồi vào chỗ trước khi nhạc mở đầu vang lên, và không ai biết tập sau ra sao cho tới khi nó được phát.

Bài này không nhắc tên bộ phim nào, vì mỗi nhà nhớ một bộ khác nhau, mà kể về chính thói quen ấy: nhịp bữa tối xoay quanh giờ phim, giọng thuyết minh một người đọc mọi vai, nỗi chờ và trò kể lại, những dấu vết phim để lại trong đời sống như tên con mèo hay câu nói cửa miệng, khác nhau giữa các vùng, và vì sao cách xem bây giờ đã đổi hẳn.

Giờ phim: cái trục của bữa tối

Trong nhiều gia đình, giờ phim tối quyết định giờ nấu cơm. Mẹ bắc nồi sớm hơn thường lệ, bố đi làm về là rửa mặt rồi ngồi luôn vào mâm. Bữa cơm hôm có phim ăn nhanh hơn hẳn, ít chuyện trò hơn, vì ai cũng liếc đồng hồ treo tường. Đứa nào ăn chậm bị giục, bát đũa xếp vội vào chậu, để lát xem xong mới rửa.

Khi nhạc mở đầu cất lên, mọi người đã ngồi đúng chỗ của mình. Bà ngồi chiếc ghế mây, ông ngồi đầu giường, bố mẹ ngồi chiếu, con cái nằm sấp. Trong suốt bốn mươi lăm phút, căn phòng chỉ có tiếng tivi và tiếng quạt. Đến đoạn quảng cáo giữa chừng ở những năm có quảng cáo, mới có người đứng dậy rót nước, đi vệ sinh, chạy thật nhanh để kịp quay lại.

Tối nào không có phim, căn nhà dường như có nhịp khác: ăn chậm hơn, nói nhiều hơn, đi ngủ sớm hơn. Cũng vì vậy, nhiều người lớn bây giờ nhớ những bộ phim ấy như một mốc thời gian: “năm nhà mình xem bộ phim đó là năm em vào lớp sáu”, “hồi ấy bà còn khoẻ, tối nào cũng ngồi xem với cả nhà”.

Giọng thuyết minh: một người đọc tất cả các vai

Thuyết minh khác lồng tiếng. Phần lớn phim nước ngoài trên tivi thời ấy được thuyết minh: tiếng gốc của phim vẫn còn nhưng vặn nhỏ, phía trên là giọng một người đọc lời thoại bằng tiếng Việt. Lồng tiếng thì thay hẳn tiếng gốc bằng giọng nhiều diễn viên, tốn kém hơn nên ít gặp hơn.

Một giọng cho mọi nhân vật. Người thuyết minh đọc cả lời ông già, cô gái trẻ, đứa bé, kẻ phản diện, chỉ đổi nhẹ ngữ điệu. Người xem phải nhìn môi nhân vật đang mấp máy để biết câu đó là của ai, quen rồi thì thấy tự nhiên.

Tiếng gốc lẫn phía sau. Tiếng khóc, tiếng cười, tiếng hét của diễn viên vẫn nghe được phía sau giọng đọc. Nhiều người kể rằng chính lớp tiếng gốc ấy làm phim có cảm xúc, còn giọng thuyết minh giúp hiểu nội dung.

Giọng đọc thành giọng quen. Vì một người thường thuyết minh nhiều phim, khán giả nhận ra giọng ấy qua nhiều năm. Có gia đình đoán được phim hay hay dở chỉ qua việc giọng thuyết minh quen thuộc có đọc hay không.

Câu đọc chậm hơn hình. Đôi khi giọng thuyết minh đọc trễ hơn hình một nhịp, nhân vật đã khóc xong mới nghe câu thoại buồn. Người xem quen cũng chẳng thấy phiền, chỉ trẻ con hay cười khi lệch quá.

Nỗi chờ và trò kể lại

Điều khác lớn nhất giữa xem phim bộ ngày xưa và bây giờ là nỗi chờ. Hết tập, màn hình hiện chữ hẹn tập sau, nhạc kết vang lên, cả nhà thở dài. Không có cách nào xem trước. Từ tối nay tới tối mai, hoặc tới tuần sau, mọi người chỉ có thể đoán. Ở trường, ở chợ, ở xưởng, chuyện phim tối qua là chuyện đầu tiên.

Người lớn đoán theo kinh nghiệm, trẻ con đoán theo mong muốn. Có những cuộc tranh luận nảy lửa giữa hai chị em về chuyện nhân vật kia có phải người xấu không. Có đứa tự viết tiếp câu chuyện vào cuối vở toán. Khi tập sau phát và đúng như mình đoán, cảm giác thắng cuộc kéo dài cả ngày hôm sau.

Ai lỡ một tập vì mất điện, vì đi học thêm, vì về quê, thì phải nhờ người khác kể lại. Người kể giỏi được săn đón: kể có đầu có đuôi, nhại được giọng thuyết minh, nhớ cả câu thoại. Nhiều người lớn bây giờ vẫn nhớ một tập phim chưa từng xem, chỉ vì được kể lại quá sinh động.

Có một thứ nữa làm nỗi chờ thêm dài: những tối phim bị hoãn. Khi có sự kiện lớn cần phát sóng trực tiếp, tập phim tối đó bị dời lại không báo trước, cả nhà ngồi chờ đúng giờ rồi chỉ thấy chương trình khác. Tiếng thở dài lúc ấy còn to hơn lúc mất điện, vì mất điện thì còn hy vọng có điện lại, còn phim bị hoãn thì chắc chắn phải chờ thêm một ngày. Trẻ con đi ngủ với cảm giác bị lừa, người lớn thì đành chuyển sang chuyện khác.

Ngày xưa và bây giờ: hai cách xem phim bộ

Cùng là xem phim nhiều tập, nhưng trải nghiệm đã đổi gần như hoàn toàn. So sánh dưới đây giúp người trẻ hình dung vì sao cha mẹ mình nhắc tới giờ phim với một chút tiếc nuối:

Khía cạnhNgày xưaBây giờ
Lúc nào xemĐúng một giờ cố định trên tiviBất cứ lúc nào, trên điện thoại hay tivi kết nối mạng
Xem bao nhiêu tậpMột tập mỗi tối hoặc mỗi tuầnCó thể xem liền cả chục tập một đêm
Ai xem cùngCả nhà, có khi cả xómThường mỗi người một màn hình
Lỡ một tậpNhờ người kể lại, chờ phát lại nếu cóBấm xem lại ngay
Biết trước nội dungGần như không thểDễ bị lộ nội dung trên mạng
Lựa chọnTivi chiếu gì xem nấyHàng nghìn bộ, phải tự chọn

Không cách nào hơn hẳn cách nào. Cách xem bây giờ tiện và tự do hơn nhiều; cách xem ngày xưa thì buộc cả nhà ngồi cùng nhau và cùng chờ. Nhiều gia đình bây giờ thử chọn một bộ phim, hẹn nhau mỗi tối chỉ xem một tập, để con cái biết thế nào là chờ đợi.

Một tối giả định: tập phim bà khóc

Đó là tập gần cuối của một bộ phim dài, cả nhà đã theo hơn ba tháng. Nhân vật người mẹ già trong phim ngã bệnh, những đứa con ở xa không kịp về. Giọng thuyết minh đọc chậm hơn thường lệ. Trong phòng, bà nội ngồi trên ghế mây, tay cầm chiếc khăn mùi xoa, thỉnh thoảng lại chấm lên mắt. Bọn trẻ không dám quay sang nhìn bà, chỉ nhìn chăm chăm vào màn hình.

Hết tập, không ai nói gì một lúc lâu. Rồi bà bảo, giọng vẫn còn nghèn nghẹn: “Đấy, con cái phải nhớ về thăm bố mẹ”. Câu nói ấy, nói ra trong một tối bình thường sau một tập phim, đứa cháu lớn nhớ mãi. Nhiều năm sau, khi đi làm ở thành phố, mỗi lần định hoãn chuyến về quê, anh lại nhớ chiếc khăn mùi xoa của bà.

Những bộ phim truyền hình ngày ấy, với nhiều gia đình, không chỉ là giải trí. Chúng là cái cớ để người lớn nói với con cháu những điều khó nói thẳng, và là kỷ niệm chung mà cả nhà có thể nhắc lại cùng nhau rất nhiều năm sau.

Dấu vết phim để lại trong đời sống

Phim bộ ngày xưa đi ra khỏi màn hình và len vào đời thường theo nhiều cách mà người lớn tuổi đều nhận ra:

  • Tên con vật nuôi. Con chó, con mèo trong nhà được đặt theo tên nhân vật phim đang chiếu, có khi cả xóm nhiều con trùng tên.
  • Câu nói cửa miệng. Một câu thoại được giọng thuyết minh đọc với ngữ điệu đặc biệt trở thành câu cả lớp nhại theo trong nhiều tháng.
  • Kiểu tóc, kiểu áo. Các anh chị thanh niên bắt chước kiểu tóc, kiểu áo khoác của nhân vật, nhờ thợ may theo hình trong trí nhớ.
  • Trò đóng vai. Trẻ con chia vai người tốt người xấu, diễn lại cảnh phim ngoài sân, cãi nhau giành vai chính.
  • Vở, ảnh dán. Học sinh cắt ảnh nhân vật từ báo, từ giấy gói, dán vào bìa vở, vào hộp bút.
  • Giờ họp, giờ cưới. Có nơi người ta tránh tổ chức họp xóm, cỗ bàn vào đúng giờ phim vì biết sẽ vắng người.

Chi tiết cuối nghe như chuyện vui nhưng nhiều người khẳng định là có thật ở nơi họ sống: buổi họp tổ dân phố được dời sang hôm khác chỉ vì tối đó là tập cuối. Ở các đám cưới quê, có nhà còn mượn thêm một chiếc tivi đặt ở góc rạp để khách vừa ăn cỗ vừa theo dõi phim, khỏi bỏ về giữa chừng.

Mỗi vùng một nhịp, và câu hỏi “bạn còn nhớ”

Nhịp xem phim bộ cũng khác theo vùng. Ở nhiều tỉnh phía Nam, ngoài giờ phim tối, các đài địa phương còn chiếu phim bộ vào buổi trưa, nên giờ cơm trưa cũng có tivi đi kèm; tivi bắt được đài tỉnh bên cạnh thì nhà có nhiều phim hơn để xem. Ở phía Bắc, theo lời kể của nhiều gia đình, giờ phim tối thường là tâm điểm, buổi trưa ít gặp hơn. Ở vùng xa trạm phát, tập phim nào hình nhiều muỗi quá thì cả nhà vừa xem vừa đoán.

Từ giữa những năm 2000 trở đi, đầu đĩa, truyền hình cáp, rồi phim trên mạng làm giờ phim chung tan dần. Phim bộ không biến mất, chỉ là không còn khiến cả nhà ăn cơm sớm.

Bạn còn nhớ không: giọng thuyết minh và lồng tiếng khác nhau ở đâu? (Thuyết minh giữ tiếng gốc vặn nhỏ, một người đọc; lồng tiếng thay hẳn tiếng gốc.) Lỡ một tập thì làm gì? (Nhờ người kể lại.) Vì sao bát đũa hôm có phim thường để lại rửa sau? (Vì sợ lỡ giờ nhạc mở đầu.) Ba câu hỏi đơn giản, nhưng hỏi trong bữa cơm có ông bà thì thường mở ra cả buổi chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Phim thuyết minh là gì?

Đó là phim nước ngoài giữ nguyên tiếng gốc nhưng vặn nhỏ, phía trên có một người đọc lời thoại bằng tiếng Việt cho tất cả nhân vật. Đây là cách làm phổ biến trên tivi Việt Nam nhiều năm.

Vì sao ngày xưa cả nhà phải ăn cơm sớm để xem phim?

Vì phim chỉ chiếu một lần vào một giờ cố định trên tivi, không có cách xem lại ngay. Lỡ giờ là lỡ tập, nên các gia đình sắp xếp bữa tối để kịp ngồi vào trước giờ phim.

Lỡ một tập phim ngày xưa thì làm sao?

Phần lớn phải nhờ người đã xem kể lại. Một số tập có được phát lại nhưng không chắc chắn, nên người kể chuyện giỏi trong lớp, trong xóm rất được săn đón.

Thuyết minh và lồng tiếng cái nào phổ biến hơn trên tivi ngày xưa?

Theo ký ức của nhiều người xem, thuyết minh phổ biến hơn với phim nước ngoài vì nhanh và ít tốn kém. Lồng tiếng thay hẳn tiếng gốc bằng nhiều giọng nên gặp ít hơn.

Có nên cho con cái thử xem phim kiểu ngày xưa không?

Bạn có thể thử chọn một bộ phim hợp lứa tuổi, hẹn cả nhà mỗi tối chỉ xem một tập vào giờ cố định. Con cái sẽ trải qua cảm giác chờ đợi, đoán và kể lại giống thế hệ trước.

Vì sao người lớn nhớ phim bộ ngày xưa lâu như vậy?

Vì phim gắn với bữa tối, với ông bà, với cả nhà ngồi cùng nhau, và với nỗi chờ đợi giữa các tập. Ký ức về khung cảnh xem phim thường đậm hơn ký ức về nội dung bộ phim.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138