ThanQuen.comThân Quen
Xem phim, nghe đài ngày xưa

Tiệm cho thuê băng đĩa ngày xưa: thuê băng hình, đĩa phim cho cuối tuần

Kệ băng hình gáy viết tay, cuốn sổ ghi tên người thuê, lời dặn “nhớ tua lại”, đĩa xước đứng hình giữa tập: chuyện thuê băng đĩa xem phim ở nhà ngày xưa.

A young Vietnamese man seen from behind browsing tall wooden shelves crowded with plastic video cases in a narrow shop at dusk, fluorescent light, dusty warm tones

Tiệm cho thuê băng đĩa là cửa hàng nhỏ cho người ta mượn băng hình, rồi đĩa phim, về xem ở nhà trong một hai ngày với giá rẻ hơn nhiều so với mua; chúng mọc lên ở nhiều phố và thị trấn trong thập niên 1990 và đầu những năm 2000, khi đầu video, đầu đĩa vào các gia đình mà phim trên mạng còn chưa có.

Thuê băng đĩa có cả một bộ phép tắc riêng: đặt cọc, ghi sổ, hẹn ngày trả, tua lại băng trước khi mang tới, đền tiền nếu làm xước đĩa. Bài này kể lại một lượt thuê từ lúc bước vào tiệm tới lúc trả, so sánh các đời băng đĩa, mẹo giữ đĩa khỏi đứng hình, văn hoá quanh ông chủ tiệm, một kỷ niệm thức trắng xem phim bộ và vì sao những tiệm ấy lần lượt đóng cửa.

Bước vào tiệm: kệ gỗ, gáy viết tay và cuốn sổ

Tiệm thường chỉ là gian trước của một căn nhà phố, rộng vài mét vuông. Ba mặt tường là những kệ gỗ cao tới trần, xếp kín hộp băng hình to bằng cuốn sách dày, gáy hộp dán mẩu giấy ghi tên phim bằng bút dạ, có khi kèm số tập. Về sau, kệ băng hình nhường chỗ cho những dãy đĩa mỏng xếp đứng trong vỏ nhựa, đếm bằng ngón tay mỏi nhừ mới tìm được bộ cần thuê.

Mùi trong tiệm là mùi nhựa, mùi bìa giấy ẩm và một chút bụi. Chiếc quạt cây quay chậm, chiếc tivi nhỏ trên quầy chiếu thử một bộ phim mới về để câu khách. Ông chủ hoặc bà chủ ngồi sau quầy, trước mặt là cuốn sổ dày bìa cứng, mỗi trang chia cột: tên người thuê, tên phim, ngày lấy, ngày hẹn trả, tiền cọc.

Khách quen chỉ cần đọc tên, chủ tiệm lật sổ tìm ngay. Khách mới phải để lại giấy tờ hoặc một khoản tiền cọc. Trẻ con đi thuê thay bố mẹ thì được dặn dò kỹ: cầm cho chắc, đừng để mưa ướt, đừng để em nghịch. Những đứa trẻ ấy về sau thuộc kệ phim trong tiệm còn hơn thuộc giá sách ở thư viện trường.

Một lượt thuê, từ lúc lấy tới lúc trả

Quy trình thuê ở mỗi tiệm có thể khác đôi chút, nhưng phần lớn diễn ra theo trình tự quen thuộc này:

  1. Đăng ký lần đầu: để lại tên, địa chỉ, có tiệm giữ giấy tờ tuỳ thân hoặc nhận tiền cọc.
  2. Chọn phim: tự dò trên kệ hoặc hỏi chủ tiệm có gì mới về. Phim bộ nhiều tập thuê theo bộ hoặc theo từng phần.
  3. Ghi sổ: chủ tiệm ghi tên phim, số băng hoặc số đĩa, ngày hẹn trả, thường là một hoặc hai ngày.
  4. Mang về xem: kiểm tra ngay băng có chạy, đĩa có đọc không, để kịp đổi nếu hỏng.
  5. Trước khi trả: tua băng hình về đầu, xếp đĩa đúng thứ tự vào vỏ. Băng không tua lại có tiệm thu thêm tiền nhỏ.
  6. Trả và thanh toán: chủ tiệm kiểm tra, gạch tên trong sổ. Trả muộn tính thêm tiền theo ngày, làm hỏng thì đền.

Câu “nhớ tua lại nhé” là câu chủ tiệm nói nhiều nhất trong ngày. Lý do rất đơn giản: người thuê sau mà nhận băng đang dừng ở giữa thì phải ngồi tua mất mấy phút, và đầu video tua nhiều thì mau hỏng. Có tiệm còn treo hẳn một tờ giấy ghi lời nhắc ấy ngay trên quầy.

Các đời băng đĩa: từ băng hình to tới đĩa mỏng

Thời gian phổ biến của mỗi loại khác nhau tuỳ thành phố hay nông thôn, nên cột cuối chỉ ghi phỏng chừng theo ký ức chung:

LoạiTrông ra saoĐiểm hayĐiểm dởPhổ biến khoảng
Băng hình cỡ lớnHộp nhựa đen to bằng cuốn sách, cuộn băng từ bên trongBền, ghi lại đượcPhải tua, lâu ngày hình nhoè, sọcThập niên 1990
Đĩa phim thế hệ đầuĐĩa tròn mỏng, mặt bạc, mỗi đĩa chứa khoảng một tiếng phimKhông phải tua, chọn đoạn nhanhHình kém, phim dài phải nhiều đĩa, dễ xướcCuối thập niên 1990, đầu những năm 2000
Đĩa phim thế hệ sauTrông giống đĩa trước nhưng chứa được cả bộ phim dàiHình rõ hơn, một đĩa cả phimĐầu đọc đắt hơn lúc đầuNhững năm 2000

Phim bộ ở đời đĩa đầu là cả một chồng đĩa, mỗi tập một hai đĩa, bộ dài thì đựng trong chiếc túi vải hoặc hộp to. Đổi đĩa giữa chừng trở thành động tác quen: bấm mở khay, nhấc đĩa ra cầm mép, đặt đĩa mới vào, bấm đóng, chờ đầu đọc kêu rè rè rồi mới chạy tiếp.

Đầu video trong nhà: món đồ đi kèm chuyện thuê băng

Muốn thuê băng hình thì nhà phải có đầu video, và trong thập niên 1990 đó không phải thứ nhà nào cũng có. Chiếc đầu video là một hộp máy nằm ngang, nặng, mặt trước có khe nhét băng với nắp lật, hàng nút bấm cứng và một màn hiển thị nhỏ nhấp nháy giờ. Nhét băng vào thì nghe tiếng máy kéo băng vào trong, tiếng cơ cấu bên trong chạy lục cục rồi hình mới hiện lên tivi.

Nhà có đầu video thường đặt nó dưới tivi, phủ một tấm khăn ren hay khăn thêu cho khỏi bụi, giống như cách người ta phủ khăn lên tivi. Nhiều nhà chưa có thì cả xóm góp lại thuê băng, kéo sang nhà có máy xem chung, chẳng khác gì thời xem tivi nhờ. Ở một số nơi, tiệm còn cho thuê cả đầu video theo ngày, chở tận nhà, cắm dây giúp; khoản này đắt hơn nhiều nên chỉ dành cho dịp đặc biệt như đám cưới, ngày Tết.

Đầu video cũng là nguồn lo lắng thường trực: đầu từ bẩn thì hình nhoè, máy nhai băng thì vừa mất tiền đền vừa mất buổi xem. Người lớn dặn trẻ con không được nhét đồ lạ vào khe băng, nhưng trong nhiều nhà, thợ sửa vẫn từng lôi ra từ khe máy một chiếc bánh quy, một đồng xu hay một con ô tô đồ chơi.

Giữ đĩa khỏi đứng hình: mẹo xưa vẫn dùng được

Cầm đĩa bằng mép và lỗ giữa. Vân tay trên mặt đọc là nguyên nhân phổ biến nhất khiến đĩa nhảy hình. Người quen tay luôn cầm bằng ngón cái ở mép và ngón trỏ ở lỗ giữa.

Lau theo đường thẳng từ tâm ra ngoài. Dùng vải mềm, khô, lau thẳng từ lỗ giữa ra mép, không lau vòng tròn theo đường rãnh. Vết xước theo đường thẳng ít ảnh hưởng hơn vết xước vòng tròn.

Không để đĩa nằm ngoài vỏ. Đĩa để trên mặt bàn, trên nóc đầu đĩa dễ bị bụi và xước. Xem xong đĩa nào là cất đĩa đó vào vỏ ngay.

Tránh nắng và nóng. Đĩa để trong cốp xe máy giữa trưa hè có thể cong vênh, đầu đọc không nhận. Băng hình để gần loa, gần nam châm thì mất hình.

Đầu đọc kén đĩa thì lau mắt đọc. Hồi ấy có loại đĩa lau mắt đọc chuyên dụng, hoặc mang ra thợ. Không tự chọc tăm bông vào trong nếu không quen máy.

Một cuối tuần giả định: bốn mươi tập trong ba đêm

Chiều thứ sáu, hai anh em sinh viên ở trọ chung với mấy bạn cùng quê góp tiền thuê trọn một bộ phim chưởng nhiều tập mà cả lớp đang bàn tán. Chủ tiệm đưa chiếc túi nặng trịch hơn hai chục đĩa, dặn đi dặn lại: “Thứ hai trả nhé, đĩa số mười bảy hơi kén máy, cứ lau rồi cho chạy lại”. Cả phòng trọ ăn mì gói, kê chiếc tivi nhỏ lên chồng sách, ngồi chen trên hai chiếc giường.

Đêm thứ nhất xem tới hai giờ sáng. Đêm thứ hai, đúng đoạn cao trào của đĩa mười bảy, hình đứng khựng, tiếng lặp đi lặp lại một câu thoại như bị nấc. Cả phòng lần lượt thử lau đĩa bằng vạt áo, thổi phù phù, có đứa đề xuất cho đĩa vào ngăn đá. Cuối cùng phải tua nhảy qua mấy phút, đoán nội dung đoạn mất qua lời thoại sau đó.

Sáng thứ hai, mắt thâm quầng, đứa em ôm túi đĩa ra trả, nộp thêm tiền vì trễ nửa ngày. Nhiều năm sau, cả nhóm vẫn nhắc “đĩa mười bảy” mỗi khi gặp nhau, như một câu đùa riêng. Không ai nhớ rõ cốt truyện, nhưng ai cũng nhớ những đêm ăn mì gói ngồi chen nhau trước màn hình nhỏ.

Văn hoá quanh tiệm băng đĩa

Tiệm cho thuê không chỉ là chỗ thuê phim mà còn là một điểm hẹn nhỏ của khu phố:

  • Chủ tiệm là người gợi ý phim. Khách quen hỏi “có gì hay không anh”, chủ tiệm gợi ý theo gu từng người, nhớ ai thích phim tình cảm, ai thích phim hành động.
  • Danh sách phim mới. Viết bằng phấn trên tấm bảng đen trước cửa, hoặc dán tờ giấy ghi tay lên kính, mỗi tuần một lần.
  • Đặt trước bộ hot. Bộ nào đông người chờ thì ghi tên xếp hàng, ai trả là gọi người tiếp theo.
  • Trẻ con đi thuê phim hoạt hình. Mỗi cuối tuần một băng, chọn cả buổi mới quyết được, bị chủ tiệm trêu là “khách khó tính nhất tiệm”.
  • Chuyền tay nhau. Hàng xóm, bạn cùng lớp chuyền tay băng đĩa đã thuê cho nhau xem trước khi trả, chủ tiệm biết nhưng thường bỏ qua.

Ở thị trấn nhỏ, nhiều tiệm kiêm luôn việc bán đĩa nhạc, sửa đầu đĩa, cho thuê truyện tranh. Chủ tiệm vì thế biết rất rõ nhà nào có máy gì, thích xem gì, và nhiều khi là người đầu tiên biết nhà ai vừa mua tivi mới.

Vì sao tiệm băng đĩa đóng cửa, và bạn còn nhớ không

Từ cuối những năm 2000, mạng internet nhanh hơn, phim có sẵn trên mạng, rồi các ứng dụng xem phim trả phí hoặc miễn phí xuất hiện. Không ai còn phải ra tiệm, chờ bộ phim được trả, lo đĩa xước. Các tiệm băng đĩa lần lượt chuyển sang bán điện thoại, bán sim thẻ, sửa máy, hoặc đóng hẳn. Những kệ đĩa cao tới trần được dỡ xuống, băng đĩa đóng bao bán ve chai.

Ngày nay bạn vẫn có thể thấy băng hình, đĩa phim cũ ở các chợ đồ cũ, tiệm đồ xưa hoặc trong kho của chính nhà mình. Một số người giữ lại vài chiếc làm kỷ niệm. Nếu nhà còn đầu đĩa và vài chiếc đĩa, cho con cái thử đổi đĩa, lau đĩa một lần là đủ để chúng hiểu vì sao bố mẹ hay nói “ngày xưa xem phim vất vả lắm”.

Đố nhau vài câu: chủ tiệm hay dặn gì nhất? (Nhớ tua lại băng.) Lau đĩa theo hướng nào? (Thẳng từ tâm ra mép.) Vì sao phim bộ ở đời đĩa đầu phải đựng trong túi to? (Vì mỗi đĩa chỉ chứa khoảng một tiếng, bộ dài cần hàng chục đĩa.) Câu cuối là câu người trẻ hay ngạc nhiên nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tiệm cho thuê băng đĩa hoạt động thế nào?

Khách đăng ký tên, đặt cọc hoặc để lại giấy tờ, chọn phim, chủ tiệm ghi sổ ngày hẹn trả. Khách mang về xem một hai ngày rồi trả, trả muộn tính thêm tiền, làm hỏng thì đền.

Vì sao chủ tiệm hay dặn tua lại băng trước khi trả?

Vì người thuê sau nhận băng đang dừng ở giữa sẽ phải tự tua mất thời gian, và đầu video tua nhiều thì mau hỏng. Một số tiệm còn thu thêm tiền nhỏ nếu băng không được tua lại.

Đĩa phim bị đứng hình thì làm sao?

Bạn lau đĩa bằng vải mềm, khô, theo đường thẳng từ tâm ra mép, kiểm tra vết vân tay và vết xước. Nếu nhiều đĩa cùng đứng hình thì có thể mắt đọc của đầu đĩa bị bẩn.

Băng hình và đĩa phim khác nhau thế nào?

Băng hình là cuộn băng từ trong hộp nhựa to, phải tua để tìm đoạn, lâu ngày hình nhoè. Đĩa phim mỏng, chọn đoạn nhanh, không phải tua nhưng dễ xước và đời đầu chứa ít phim.

Vì sao các tiệm cho thuê băng đĩa biến mất?

Vì internet nhanh hơn và phim có sẵn trên mạng, trên các ứng dụng xem phim. Người xem không còn cần ra tiệm, nên các tiệm chuyển sang kinh doanh khác hoặc đóng cửa.

Ngày nay tìm băng đĩa cũ ở đâu?

Bạn có thể tìm ở chợ đồ cũ, tiệm đồ xưa, các nhóm trao đổi đồ cũ hoặc ngay trong kho nhà mình. Muốn xem lại thì cần đầu video hoặc đầu đĩa còn chạy được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138