ThanQuen.comThân Quen
Câu đố và ô chữ một thời

Câu đố về đồ dùng học tập ngày xưa: bút chì, mực tím, bảng con và giấy thấm

Câu đố về đồ dùng học tập ngày xưa có đáp án, xếp theo ba mức dễ, vừa, khó: bút chì, lọ mực tím, bảng con, giấy thấm, thước kẻ và cái trống trường.

A father and his young daughter sit at a low wooden desk by an open window, an old ink bottle and a slate board between them, afternoon light, over-the-shoulder view

Câu đố về đồ dùng học tập ngày xưa là bộ câu tả bút chì, lọ mực tím, ngòi bút, giấy thấm, bảng con, phấn, thước kẻ, cái trống trường… để người nghe đoán tên. Bài dưới đây xếp các câu theo ba mức dễ, vừa và khó, câu nào cũng có đáp án và một dòng giải thích món đồ đó dùng thế nào trong lớp học thời cha mẹ, ông bà.

Đồ dùng học trò có một cái lợi khi đố: trẻ bây giờ vẫn dùng bút, thước, cặp, nên mức dễ đoán được ngay. Đến mức khó, những thứ như giấy thấm, ngòi bút chấm mực hay cái giẻ lau bảng ướt thì trẻ phải hỏi lại cha mẹ. Chính khoảng cách đó làm bộ câu đố này hợp cho ngày khai giảng, cho giờ sinh hoạt lớp hay cho bữa cơm có ông bà.

Mức dễ: những món học trò hôm nay vẫn dùng

Mức dễ gồm những món trẻ vẫn mang tới trường. Cột thứ ba ghi chỗ khác nhau giữa món đồ ngày xưa và bây giờ, để người lớn nói thêm sau khi trẻ đoán:

Câu đốĐáp ánNgày xưa khác bây giờ ở đâu
"Ruột dài từ mũi đến chân, mũi mòn ruột cũng dần dần mòn theo."Cái bút chìNgày xưa nhiều bạn gọt bút chì bằng dao lam hoặc dao nhíp, vỏ gỗ cong thành những vòng xoăn.
"Lưng thẳng tắp, mình đầy vạch nhỏ, dòng nào kẻ lệch, tìm nó là ngay."Cái thước kẻThước ngày xưa nhiều bạn dùng thước gỗ hoặc thước nhựa trong, vạch số mờ dần sau một năm học.
"Bé tí mà có công to, chữ sai một nét, xoá cho sạch trơn."Cục tẩyTẩy ngày xưa hay cứng, tẩy mạnh dễ rách giấy vở, nhiều bạn cắt đôi để chia cho bạn bên cạnh.
"Lưng mang đủ sách đủ vở, sáng sáng theo chủ tới trường."Cái cặp sáchCặp ngày xưa có loại giả da khoá bấm, có loại túi vải mẹ khâu, ít ai có ba lô.
"Bụng rỗng chứa bút chứa thước, mở nắp kêu cạch một tiếng."Cái hộp bútHộp bút sắt nắp bật một thời rất phổ biến, rơi xuống nền gạch kêu vang cả lớp.

Câu đố cái bút chì là câu truyền miệng quen thuộc, nhiều người lớn bây giờ đã nghe từ thời đi học. Các câu còn lại được soạn theo lối đó. Câu đố dân gian vốn truyền miệng nên mỗi nơi đọc một kiểu; nếu thấy chữ nào không hợp hoàn cảnh, bạn cứ đổi lời mà giữ hình ảnh và đáp án.

Mức vừa: những món cha mẹ còn nhớ rõ

Mức vừa là những món trẻ bây giờ có nghe nói tới, có khi thấy trong lớp học vẽ hay lớp luyện chữ, nhưng không còn dùng hằng ngày:

  • "Mình đen bóng, đứng trên đùi, cô bảo giơ lên là cả lớp giơ." — Cái bảng con. Tấm bảng nhỏ khung gỗ, mặt sơn đen, học trò lớp một viết phấn lên rồi giơ cho cô xem cùng lúc.
  • "Trắng như vôi, viết lên đen, viết xong một chữ thì mình ngắn đi." — Viên phấn. Phấn trắng dùng viết bảng, bụi phấn bám đầy tay áo, có lớp còn có phấn màu cho giờ vẽ.
  • "Bụng chứa nước màu hoa sim, ai chấm vào là ngón tay tím theo." — Lọ mực tím. Mực tím pha từ thuốc mực hoặc mua sẵn, đựng trong lọ thuỷ tinh nhỏ, đổ ra là vết tím loang khó giặt.
  • "Không ăn mà bụng vẫn đầy, bơm vào một lượt viết ngày viết đêm." — Cây bút máy. Bút có ruột cao su hoặc ống bơm, nhúng ngòi vào lọ mực rồi bóp hay xoay để hút mực lên.
  • "Ướt nhẹp mà chẳng ai chê, lau qua một lượt bảng đen sạch trơn." — Cái giẻ lau bảng. Thường là mảnh vải cũ hoặc miếng mút, trực nhật phải giặt và vắt cho đủ ẩm trước giờ học.
  • "Một chân đứng, một chân đi, quay một vòng là vẽ ra mặt trăng." — Cái compa. Compa sắt có một chân kim cắm giữa, một chân kẹp bút chì, học trò dùng để vẽ đường tròn.

Ở mức này, cha mẹ thường là người hào hứng nhất. Câu về lọ mực tím hay làm người lớn giơ ngón tay giữa ra, chỗ ngày xưa luôn có vết mực, và kể chuyện bị cô nhắc vì vở lem.

Mức khó: những món chỉ ông bà và cha mẹ biết

"Lá tre mà chẳng mọc cây, chấm vào lọ mực viết ngay nét thanh." — Ngòi bút lá tre. Ngòi kim loại mỏng hình lá tre cắm vào một cán gỗ, chấm mực từng chút một để viết. Ấn nhẹ thì nét thanh, ấn mạnh thì ngòi mở ra cho nét đậm. Học trò phải tập nhiều mới viết không bị nhoè.

"Mặt xốp mình mềm, nằm kẹp trong vở, mực ướt chạm vào là khô ngay." — Tờ giấy thấm. Loại giấy xốp màu hồng hoặc trắng, kẹp sẵn giữa các trang vở. Viết xong một trang bằng mực, học trò đặt giấy thấm lên ấn nhẹ để hút mực thừa, mặt giấy thấm vì thế chi chít vết chữ in ngược.

"Cái gì treo ở hiên trường, mình tròn mặt da, đánh một hồi là cả trường ra chơi?" — Cái trống trường. Trống da treo ở hành lang hoặc gốc cây, bác bảo vệ đánh báo giờ vào học, giờ ra chơi, giờ tan học. Nhiều trường bây giờ vẫn còn trống, nhưng không ít nơi đã thay bằng chuông điện.

"Một tờ nhỏ xíu dán ngoài bìa, ghi tên ghi lớp ai nhìn cũng hay." — Cái nhãn vở. Nhãn giấy có khung in hoa, học trò viết họ tên, lớp, trường, môn học bằng nét chữ đẹp nhất của mình. Đầu năm, cả nhà ngồi bọc vở rồi dán nhãn.

"Cuối năm chuyền tay khắp lớp, mỗi bạn một trang, đọc lại là khóc." — Cuốn lưu bút. Cuốn sổ chuyền tay trong những ngày cuối cấp, bạn bè viết lời chúc, dán ảnh, vẽ hình, ép lá hay cánh hoa phượng vào.

Mức khó vì sao khó: những món đã biến khỏi lớp học

Mức khó khó không phải vì câu đố đánh đố, mà vì món đồ đã không còn. Ngòi bút lá tre và lọ mực chấm phần lớn rời khỏi lớp học từ khi bút máy, rồi bút bi, trở nên rẻ và dễ mua. Giấy thấm mất đi theo ngòi bút chấm mực, vì bút bi khô gần như tức thì. Bảng con vẫn còn ở một số lớp mẫu giáo và lớp một, nhưng nhiều nơi đã dùng bảng viết bút dạ, lau bằng khăn khô.

Vì thế, khi đố trẻ ở mức khó, người lớn nên chuẩn bị tinh thần là trẻ sẽ không đoán ra. Đây không phải điều đáng ngại. Một câu đố mà trẻ không đoán được nhưng sau đó được nghe kể món đồ trông thế nào, cầm ra sao, mực tím bám tay khó rửa ra sao, đôi khi còn nhớ lâu hơn một câu đoán trúng.

Nếu nhà bạn còn giữ cây bút máy cũ, lọ mực khô hay cuốn lưu bút năm nào, đó là lúc lấy ra. Cầm món đồ thật trên tay, trẻ thường hỏi những câu mà người lớn không ngờ tới: sao ngày xưa không dùng bút bi, sao phải bọc vở, sao cô lại bắt giơ bảng.

Một giờ sinh hoạt lớp đố đồ dùng học tập của bố mẹ

Thử hình dung một lớp ba vào tuần đầu năm học. Cô giáo nhờ mỗi bạn hỏi bố mẹ một món đồ học tập ngày xưa rồi mang câu đố tới lớp. Sáng thứ sáu, giờ sinh hoạt, từng bạn đứng lên đọc câu đố mình mang theo, cả lớp đoán.

Bạn đầu tiên đọc câu về cái bút chì, cả lớp đoán ngay, ồ lên. Bạn thứ hai đọc câu về bảng con, vài bạn đoán ra vì lớp một từng dùng. Đến bạn đọc câu về giấy thấm thì cả lớp im lặng. Bạn ấy lấy từ cặp ra một tờ giấy thấm màu hồng bố tìm được trong ngăn kéo cũ, chấm thử lên một giọt mực, và cả lớp chồm lên xem vết mực loang ra rồi khô đi.

Giờ sinh hoạt hôm ấy không có ai thắng ai thua, không ai được điểm. Cuối giờ, cô chỉ ghi lên bảng tên các món đồ mà cả lớp vừa biết thêm. Buổi tối, nhiều phụ huynh nhận được câu hỏi từ con: bố ơi, ngày xưa bố có bị mực tím dây ra áo không? Bộ câu đố đồ dùng học tập, dùng đúng cách, là cây cầu nối hai thế hệ học trò.

Đố theo vùng: tên gọi khác nhau của cùng một món đồ

Đồ dùng học trò khắp nơi giống nhau, nhưng tên gọi thì không. Khi đố một nhóm có người từ nhiều vùng, đáp án nào đúng nghĩa đều nên được tính. Vài cặp tên hay gặp:

  • Cục tẩy và cục gôm. Nhiều nơi phía Bắc gọi cục tẩy, nhiều nơi phía Nam gọi cục gôm. Câu đố "chữ sai một nét, xoá cho sạch trơn" vì thế có hai đáp án đúng.
  • Cái cặp và cái cặp táp. Ở một số tỉnh phía Nam, chiếc cặp có quai xách được gọi là cặp táp; phía Bắc thường gọi gọn là cặp sách.
  • Bút máy và viết máy. Phía Nam quen nói "viết" thay cho "bút": viết chì, viết máy, viết bi. Câu đố bút máy đọc ở miền Nam có khi được đổi thành "cây viết máy".
  • Vở và tập. Học trò phía Nam hay gọi quyển vở là cuốn tập, nên "bọc vở" có nơi gọi là "bao tập".
  • Bút chì gọt và chuốt bút chì. Cùng một việc, có nơi nói gọt, có nơi nói chuốt.

Những khác biệt này là cơ hội cho một câu hỏi phụ rất vui sau mỗi đáp án: "Ở quê bạn gọi món này là gì?". Trong một buổi họp mặt có người từ Bắc, Trung, Nam, câu hỏi ấy thường mở ra nhiều chuyện hơn chính câu đố.

Dùng bộ câu đố này cho ngày khai giảng hay buổi họp phụ huynh

Nếu bạn là giáo viên, người phụ trách đội, hay đơn giản là phụ huynh muốn làm một trò nhỏ trong ngày đầu năm học, có thể làm theo trình tự sau:

  1. Chọn sáu đến tám câu, trộn cả ba mức, đặt câu dễ ở đầu để không khí vui lên trước.
  2. Chép mỗi câu đố lên một mảnh giấy trắng, gấp đôi, để trong một cái hộp nhỏ cho từng bạn bốc.
  3. Người bốc được câu đố đọc to, cả nhóm đoán. Ai đoán được thì nói to đáp án, không cần giơ tay tranh nhau.
  4. Sau mỗi đáp án, đọc phần giải thích hoặc nhờ một phụ huynh kể về món đồ đó trong lớp học của mình ngày trước.
  5. Với câu mức khó, cho phép cả nhóm hỏi lại người lớn trước khi đoán, coi như một gợi ý chung.
  6. Kết thúc bằng việc mỗi người kể tên một món đồ học tập mình thích nhất, ngày xưa hoặc bây giờ.

Nếu làm với trẻ nhỏ, không nên chấm điểm hay xếp hạng. Trò đố nhằm cho trẻ tò mò về lớp học của cha mẹ, không phải để thi. Với người lớn trong buổi họp phụ huynh, có thể chia nhóm cho vui, nhưng cũng nên giữ không khí nhẹ nhàng.

Câu hỏi thường gặp

Câu đố "ruột dài từ mũi đến chân" là cái gì?

Đáp án là cái bút chì. Ruột chì chạy suốt thân bút từ đầu nhọn tới cuối, khi viết thì đầu mòn dần và phải gọt, nên ruột chì cũng ngắn đi theo. Đây là câu đố truyền miệng rất quen thuộc với học trò.

Giấy thấm ngày xưa dùng để làm gì?

Giấy thấm là loại giấy xốp, thường màu hồng hoặc trắng, đặt lên trang vở vừa viết bằng mực để hút mực thừa. Nhờ đó chữ không bị nhoè và trang sau không bị in ngược vết mực khi gập vở lại.

Vì sao học trò ngày xưa phải giơ bảng con?

Giơ bảng con giúp cô giáo nhìn một lượt cả lớp viết đúng hay sai trong vài giây. Cô đọc một chữ, cả lớp viết lên bảng rồi giơ cao, ai sai thì cô sửa ngay tại chỗ mà không phải chấm từng vở.

Có nên chấm điểm khi đố trẻ những câu này không?

Không nên chấm điểm hay xếp hạng trẻ. Mục đích của câu đố đồ dùng học tập xưa là để trẻ tò mò và nghe chuyện về lớp học của cha mẹ, ông bà. Ai đoán đúng thì được đọc câu tiếp theo là đủ vui.

Có thể sửa lời câu đố cũ cho hợp hơn không?

Hoàn toàn được. Câu đố dân gian vốn truyền miệng nên mỗi nơi đọc một kiểu. Nếu thấy một chữ không hợp hoàn cảnh hay khó hiểu với trẻ, bạn cứ đổi lời mà giữ nguyên hình ảnh và đáp án của câu đố.

Ngòi bút lá tre khác bút máy ở điểm nào?

Ngòi bút lá tre không có ruột chứa mực, phải chấm vào lọ mực sau vài chữ. Bút máy có ruột hoặc ống bơm chứa mực, viết được cả trang mới phải bơm lại. Ngòi lá tre cho nét thanh nét đậm rõ hơn khi viết chữ đẹp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138