ThanQuen.comThân Quen
Câu đố và ô chữ một thời

Câu đố về đồ điện ngày xưa: tivi cửa kéo, đài bán dẫn, cát xét và cục ổn áp

Câu đố về đồ điện và đồ nghe nhìn ngày xưa có đáp án: tivi cửa kéo, đài bán dẫn, băng cát xét, cục ổn áp, máy nhắn tin, sắp theo từng giai đoạn quen dùng.

A teenage boy on a stepladder adjusts a tall bamboo antenna on a tiled roof while his sister below shouts directions, seen from behind, overcast daylight, wide angle

Câu đố về đồ điện ngày xưa là những câu tả chiếc tivi đen trắng có cửa kéo, cái đài bán dẫn, chiếc băng cát xét, cục ổn áp có kim nhảy, chiếc máy nhắn tin đeo thắt lưng… để người nghe đoán tên. Bài này sắp câu đố theo ba giai đoạn quen dùng của nhiều gia đình, có đáp án và giải thích món đồ hoạt động ra sao.

Đồ điện là nhóm đố mà khoảng cách thế hệ lộ ra rõ nhất. Cha mẹ ở tuổi bốn mươi, năm mươi đoán câu về cục ổn áp chỉ trong một giây; trẻ con lớn lên với điện thoại thông minh thì chưa từng thấy món đó. Mốc thời gian trong bài chỉ là ước lệ, vì cùng một món đồ có thể tới thành phố sớm hơn nông thôn hàng chục năm.

Giai đoạn thứ nhất: những món đồ điện đầu tiên trong nhà

Ở nhiều gia đình, khoảng thập niên 1980 trở về trước, đồ điện trong nhà chỉ đếm trên đầu ngón tay. Các câu đố dưới đây tả những món đầu tiên ấy:

  • "Bụng chứa pin, tai đeo núm, vặn qua vặn lại là nghe tiếng người từ xa." — Cái đài bán dẫn. Đài chạy pin, có núm dò sóng, núm âm lượng, có loại đeo quai da, ông bà thường để cạnh gối.
  • "Mặt tròn có lưới, ba nút bấm dưới chân, đổi số kêu tạch một tiếng." — Cái quạt bàn nhỏ, nhiều nơi phía Bắc gọi quạt con cóc vì dáng thấp, bè. Nút số bằng nhựa cứng, bấm kêu tạch tạch.
  • "Quả lê thuỷ tinh treo trên trần, sợi tóc đỏ rực, chạm vào thì nóng." — Bóng đèn sợi đốt. Ánh vàng ấm, dùng lâu thì đen đầu bóng, đứt sợi là phải thay.
  • "Hộp sắt có kim, cứ điện yếu là kêu rè rè, kim lại nhảy lên." — Cục ổn áp. Thiết bị giữ điện áp cho tivi, tủ lạnh trong những năm điện chập chờn; kim đồng hồ trên mặt cứ lắc qua lắc lại.
  • "Không cắm điện mà vẫn kêu, lên dây mỗi tối, sáng ra reo inh ỏi." — Đồng hồ báo thức lên dây cót. Món này không chạy điện, được đưa vào nhóm này để làm câu đố bẫy cho vui.

Câu đồng hồ lên dây cót là câu bẫy có chủ ý. Người đoán quen với "đồ điện" sẽ nghĩ tới chuông điện, nhưng đáp án lại là một món cơ học. Một câu bẫy trong vòng đố giúp người nghe đọc kỹ từng chữ hơn.

Giai đoạn thứ hai: tivi, cát xét và chuyện xem nghe chung

Khoảng thập niên 1990, ở nhiều gia đình thành thị và dần dần ở nông thôn, tivi và băng cát xét trở nên quen thuộc. Bảng dưới đây gồm câu đố, đáp án và một chi tiết người lớn hay kể:

Câu đốĐáp ánChi tiết hay được kể
"Hộp gỗ có cửa, mở cửa ra thấy mặt kính lồi, bật lên hình chỉ hai màu."Tivi đen trắng có cửa kéoXem xong là đóng cửa lại, phủ khăn ren lên nóc
"Cây tre cao vút trên mái, cành sắt chĩa ra, xoay một tí là hình rõ hơn."Cột ăng-ten tiviMột người trên mái xoay, một người dưới nhà hét "được chưa"
"Hai bánh xe nhỏ trong hộp nhựa, cuộn dây nâu bên trong, rối thì lấy bút chì quấn lại."Băng cát xétTua băng bằng bút chì cho đỡ tốn pin
"Bụng ngậm hộp băng, mặt đầy phím bấm, có phím đỏ để thu tiếng."Máy cát xétThu tiếng từ đài vào băng, sợ nhất là có người nói chen
"Muỗi bay đầy màn hình, tiếng rè rè, gõ vào nóc vài cái là hết."Tivi bị nhiễu sóngAi cũng từng vỗ nóc tivi, dù chẳng biết vì sao có lúc lại được

Cột cuối là phần đáng giá nhất của bảng. Câu đố chỉ cần đoán ra tên, nhưng chi tiết "vỗ nóc tivi" hay "tua băng bằng bút chì" mới là thứ làm cả bàn cười. Khi đố, bạn nên đọc đáp án rồi dừng lại cho người lớn kể.

Giai đoạn thứ ba: đồ công nghệ đầu tiên của tuổi mới lớn

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, ở nhiều thành phố, thanh niên bắt đầu có những món công nghệ đầu tiên của riêng mình. Câu đố nhóm này hợp với người khoảng ba mươi lăm tới năm mươi tuổi:

  • "Hộp nhỏ đeo thắt lưng, kêu tít tít, đọc dòng chữ xong là phải đi tìm chỗ gọi lại." — Máy nhắn tin. Người gọi nhắn qua tổng đài, máy hiện tin ngắn hoặc số cần gọi lại.
  • "Mặt số tròn có lỗ, ngón tay xoay một vòng, nhả ra nghe rè rè." — Điện thoại bàn quay số. Mỗi số phải xoay và chờ đĩa quay về, gọi một số dài mất cả phút.
  • "Máy bé bằng bàn tay, có nút bấm số, cộng trừ nhân chia không cần giấy." — Máy tính bỏ túi. Học trò cấp hai, cấp ba ngày ấy coi đây là món quý.
  • "Đĩa tròn óng ánh, mặt sau lấp lánh, cho vào máy là xem phim cả nhà." — Đĩa hình và đầu đĩa. Nhiều nhà xem phim, nghe nhạc, hát karaoke từ đây.
  • "Hộp nhựa cắm vào tivi, tay cầm có nút, cả xóm kéo tới xin chơi một ván." — Máy chơi điện tử cắm băng. Mỗi cuộn băng chứa nhiều trò, chơi lâu thì phải thổi vào khe cắm.

Chi tiết thổi vào khe cắm băng trò là thứ gần như ai từng chơi cũng nhớ. Không ai chắc nó có thật sự giúp gì, nhưng đó là một nghi thức chung của cả một lứa tuổi.

Vì sao trẻ bây giờ thấy câu đố đồ điện khó nhất

Với đồ vật bằng tre, gỗ, trẻ còn có thể đoán từ hình dáng. Đồ điện thì khác: phần lớn chức năng của chúng đã gộp vào một chiếc điện thoại. Đài, máy ghi âm, máy tính bỏ túi, máy nhắn tin, đồng hồ báo thức, đèn pin, đều là một biểu tượng trên màn hình. Trẻ biết việc mà không biết món.

Vì vậy, khi đố trẻ, cách giải thích hiệu quả nhất là nối món cũ với món mới: cái đài ngày xưa là ứng dụng nghe đài bây giờ, máy nhắn tin là tin nhắn, cục ổn áp là thứ ngày nay đã nằm sẵn trong nhiều thiết bị. Trẻ thường thấy buồn cười khi biết ngày xưa mỗi việc cần một cái máy riêng, đặt riêng một góc nhà.

Ngược lại, có những thứ trẻ bây giờ đoán nhanh hơn người lớn tưởng: cái quạt, cái bóng đèn, cái tivi. Chỉ là hình dáng khác. Hỏi thêm "cái này khác cái nhà mình bây giờ ở đâu" là đủ để trẻ tự nói ra những điểm khác, như tivi có cửa, quạt có nút cứng, bóng đèn nóng tay.

Một buổi chiều chỉnh ăng-ten và câu đố của chị gái

Thử hình dung một chiều cuối tuần giữa thập niên 1990 ở một thị trấn nhỏ. Tivi nhà lại nhiễu, hình đầy chấm trắng như muỗi. Cậu em mười hai tuổi leo lên mái ngói, ôm cột ăng-ten bằng tre, xoay từng chút một. Chị gái đứng dưới sân, nhìn qua cửa sổ vào màn hình, hét vọng lên.

Xoay mãi không được, chị bắt đầu đố cho đỡ sốt ruột: "Cây tre cao vút trên mái, cành sắt chĩa ra, là cái gì?". Cậu em gắt lên: "Là cái đang làm em mỏi tay đây". Chị đố tiếp câu về cục ổn áp đang kêu rè rè trong nhà, câu về cuộn băng mà hôm trước cậu làm rối. Đến câu thứ ba, chị reo lên vì hình đã rõ.

Không ai nhớ hôm ấy xem chương trình gì. Cả hai chỉ nhớ cái mái ngói nóng, cột tre xước tay, và tiếng hét qua lại giữa mái và sân. Nhiều năm sau, khi cả hai đã có con, chuyện chỉnh ăng-ten là câu chuyện các con nghe kể nhiều nhất, và không đứa nào tin nổi rằng ngày xưa xem tivi lại cần có người trèo lên mái.

Mấy lưu ý khi đố về đồ điện ngày xưa

Mốc năm chỉ là ước lệ. Cùng một món, thành phố có thể dùng sớm hơn nông thôn cả chục năm. Khi đố, tránh khẳng định "năm nào cả nước dùng món này", chỉ nên nói "ở nhà mình thì khoảng khi đó".

Không gọi tên hãng. Câu đố chỉ tả hình dáng và công dụng. Tên hãng dễ nhớ nhầm, mỗi nhà một loại, và làm câu đố thành đố hàng hoá chứ không còn là đố kỷ niệm.

Có câu bẫy cho vui. Một hai câu như đồng hồ lên dây cót giúp người nghe tập trung. Đừng đặt quá nhiều câu bẫy, kẻo trẻ nhỏ nản.

Nối với món tương đương bây giờ. Sau mỗi đáp án, chỉ ra món ngày nay làm cùng việc. Trẻ hiểu nhanh hơn và hay hỏi thêm.

Không cho trẻ tự tháo đồ điện cũ. Nếu nhà còn giữ tivi, đài, quạt cũ, cho trẻ xem khi đã rút điện và có người lớn bên cạnh. Đồ cũ nhiều chỗ hở, không nên để trẻ tự mở.

Bạn còn nhớ: câu hỏi nhanh về đồ điện ngày xưa

Những câu hỏi ngắn dưới đây hợp để người lớn hỏi nhau trong một buổi họp lớp hay một bữa cơm có ông bà. Đáp án sau dấu gạch:

  • Vì sao xem tivi xong nhiều nhà lại kéo cửa và phủ khăn lên nóc? — Vì tivi là món quý, che cho khỏi bụi và giữ gìn như một đồ đạc lớn.
  • Muốn hình tivi rõ hơn thì phải làm gì với cây tre trên mái? — Xoay cột ăng-ten, có người đứng dưới nhìn màn hình báo lên.
  • Món gì có kim nhảy và kêu rè rè mỗi khi điện yếu? — Cục ổn áp.
  • Cuộn băng cát xét bị rối thì dùng gì để quấn lại? — Cây bút chì cắm vào lỗ bánh xe.
  • Nghe tít tít ở thắt lưng thì phải làm gì tiếp? — Đọc tin trên máy nhắn tin rồi đi tìm điện thoại bàn để gọi lại.
  • Đổi số quạt bàn nhỏ ngày xưa nghe tiếng gì? — Tiếng tạch của nút bấm nhựa cứng.

Có thể đổi chiều: để trẻ hỏi người lớn về món đồ trẻ đang dùng, như chiếc tai nghe không dây hay chiếc đồng hồ thông minh, rồi người lớn đoán. Lúc ấy chính người lớn mới thấy mình chậm, và trò trở nên công bằng.

Câu hỏi thường gặp

Cục ổn áp ngày xưa dùng để làm gì?

Cục ổn áp giữ điện áp ổn định cho tivi, tủ lạnh và các đồ điện khác trong những năm điện lưới còn chập chờn. Khi điện yếu hoặc tăng đột ngột, ổn áp tự điều chỉnh, kim trên mặt đồng hồ nhảy và máy kêu rè rè.

Tivi đen trắng có cửa kéo trông như thế nào?

Đó là chiếc tivi đặt trong vỏ gỗ, phía trước có hai cánh cửa trượt hoặc mở ra hai bên che màn hình. Xem xong, nhiều nhà kéo cửa lại và phủ khăn lên nóc, vì tivi được coi là đồ quý trong nhà.

Vì sao ngày xưa tua băng cát xét bằng bút chì?

Cắm bút chì vào lỗ bánh xe của cuộn băng rồi xoay tay giúp tua băng mà không tốn pin của máy, đồng thời dùng để quấn lại đoạn băng bị rối. Cây bút chì lục giác vừa khít lỗ nên được dùng phổ biến nhất.

Máy nhắn tin hoạt động thế nào?

Người muốn nhắn gọi tới tổng đài, đọc lời nhắn hoặc số điện thoại cần gọi lại. Tổng đài chuyển tin tới chiếc máy nhỏ người nhận đeo bên mình. Máy kêu tít tít, hiện dòng tin, người nhận tìm điện thoại bàn để gọi lại.

Có nên ghi năm cụ thể khi đố về đồ điện không?

Không nên. Thời điểm mỗi món đồ về tới từng gia đình rất khác nhau giữa thành phố và nông thôn. Chỉ nên nói ước lệ như khoảng thập niên 1990, hoặc theo trí nhớ riêng của nhà mình.

Câu đố đồ điện hợp với ai nhất?

Hợp nhất với những buổi có cả người tuổi bốn mươi, năm mươi và trẻ nhỏ. Người lớn đoán nhanh và có chuyện để kể, trẻ nhỏ được biết những món đồ đã gộp hết vào chiếc điện thoại ngày nay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138