ThanQuen.comThân Quen
Câu đố và ô chữ một thời

Câu đố về Tết xưa có đáp án: bánh chưng, bánh tét, cành đào, hạt dưa và phong bao đỏ

Câu đố về Tết xưa có đáp án: món ăn, cây hoa, đồ vật và việc làm ngày Tết, ghi rõ chỗ khác nhau Bắc Nam như bánh chưng và bánh tét, cành đào và cây mai.

A family sits around a large pot boiling over a wood fire in a courtyard at night, an older man telling riddles, faces turned away, warm orange glow, wide shot

Câu đố về Tết xưa là những câu tả món ăn, cây hoa, đồ vật và việc làm quen thuộc của những cái Tết ngày trước, như nồi bánh chưng, đòn bánh tét, cành đào, chậu mai, đĩa hạt dưa, phong bao đỏ, để cả nhà đoán trong những buổi sum họp đầu năm. Mỗi câu dưới đây có đáp án và ghi chú chỗ khác nhau giữa các vùng.

Tết là chủ đề đố mà người lớn nào cũng có chuyện để kể, nhưng cũng là chủ đề dễ vướng chuyện "nhà mình làm khác". Phía Bắc gói bánh chưng vuông, cắm cành đào; phía Nam gói bánh tét tròn dài, chưng chậu mai vàng; miền Trung có nơi gói cả hai. Câu đố trong bài vì thế được ghi chú vùng miền, và nên nhận mọi đáp án đúng theo quê người đoán.

Câu đố về món ăn ngày Tết

Món ăn là nhóm đố dễ mở màn nhất. Cột cuối ghi vùng hay gặp, theo nếp chung của nhiều gia đình, không phải quy định:

Câu đốĐáp ánHay gặp ở
"Lá dong gói kín, lạt giang buộc chặt, vuông vắn như mâm, luộc suốt đêm dài."Bánh chưngPhía Bắc và một phần miền Trung
"Tròn dài như khúc cây, lá chuối bọc ngoài, cắt khoanh thấy nhân như con mắt."Bánh tétPhía Nam và nhiều tỉnh miền Trung
"Nấu xong để nguội trong bát, trời rét tự đông, trong veo thấy thịt."Thịt đôngPhía Bắc, vì cần trời lạnh mới đông
"Trắng như ngà, chua chua giòn giòn, ăn kèm bánh chưng cho khỏi ngán."Dưa hànhPhía Bắc; phía Nam có củ kiệu làm món tương tự
"Hạt nhỏ áo đỏ, cắn đôi lấy ruột, khách ngồi nhặt mãi không xong."Hạt dưaKhắp các vùng, bày trong khay mứt tiếp khách
"Sợi trắng ngọt lịm, ngày thường là quả, ngày Tết thành sợi bày khay."Mứt dừaKhắp các vùng, nhiều nhà tự làm
"Củ cay như ớt, ngào đường thành miếng, ngậm vào ấm bụng giữa trời rét."Mứt gừngKhắp các vùng, hay gặp ở phía Bắc vào mùa lạnh

Câu thịt đông là câu thú vị để nói chuyện thời tiết: món này chỉ tự đông được khi trời đủ lạnh, nên quen ở phía Bắc hơn. Người phía Nam đoán chậm câu này là chuyện bình thường, đổi lại họ đoán câu bánh tét và củ kiệu nhanh hơn.

Câu đố về cây và hoa ngày Tết

Hoa Tết là chỗ khác nhau rõ nhất giữa các vùng. Mỗi câu dưới đây tả một loại cây hoa trong nhà ngày Tết:

  • "Cành khẳng khiu mà nụ chi chít, hồng phớt như má, nở đúng sáng mồng một là mừng." — Cành đào. Quen ở phía Bắc, nhà nào cũng mong đào nở đúng dịp, nở sớm hay muộn đều thấy tiếc.
  • "Năm cánh vàng tươi, chậu to đặt giữa hiên, trước Tết nhặt lá cho kịp nở." — Cây mai vàng. Quen ở phía Nam và một phần miền Trung. Việc lặt lá mai trước Tết là một nếp quen của nhiều gia đình.
  • "Quả tròn vàng óng treo kín cành, cả cây đặt góc nhà như một mâm quả." — Cây quất. Quen ở phía Bắc, nhiều nhà chọn cây quả đều và tròn.
  • "Củ như củ hành mà không ăn, gọt tỉa cho khéo, nở trắng thơm đúng đêm giao thừa." — Hoa thuỷ tiên. Món chơi cầu kỳ của một số gia đình ở phố cũ phía Bắc, ai tỉa khéo mới canh được hoa nở đúng ngày.
  • "Hai bên cổng đứng hai cây, lá xanh quả đỏ, khách vào ai cũng khen." — Câu này mở: có nhà là hai cây quất, có nhà là hai chậu cúc, có nhà là hai chậu vạn thọ. Đáp án theo đúng nhà người đoán.

Câu cuối được để mở có chủ ý. Ở một buổi họp mặt đông người, mỗi người nói nhà mình ngày xưa đặt gì ở cổng là đã thành một vòng chuyện, chẳng cần ai đúng ai sai.

Câu đố về đồ vật ngày Tết

"Áo đỏ nhỏ xinh, bụng chứa lời chúc, sáng mồng một trao tay." — Phong bao lì xì. Bao giấy đỏ nhỏ đựng tiền mừng tuổi. Ngày xưa nhiều nhà mừng tuổi bằng những tờ tiền mới tinh, vuốt phẳng, có khi chỉ là tiền lẻ nhưng trẻ con vẫn giữ cẩn thận.

"Một năm dày cộp treo tường, mồng một bóc tờ đầu tiên." — Quyển lịch bóc mới. Lịch mua vào cuối năm, treo thay quyển cũ đã mỏng dính. Sáng mồng một, tờ đầu tiên được bóc trong không khí trịnh trọng, có nhà để dành cho người lớn tuổi nhất bóc.

"Hai tờ giấy đỏ đứng hai bên, nét mực đen đậm, đọc ngang đọc dọc đều đối nhau." — Đôi câu đối Tết. Câu đối viết trên giấy đỏ treo hai bên cửa hoặc hai bên ban thờ, quen ở nhiều gia đình phía Bắc. Câu đố này hợp với người lớn hơn trẻ nhỏ.

"Khay tròn chia ô, mỗi ô một màu, khách đến là mở nắp." — Khay mứt Tết. Khay có nắp, chia năm hoặc tám ngăn, đựng mứt gừng, mứt bí, mứt dừa, hạt dưa, kẹo lạc. Trẻ con hay rình lúc người lớn không để ý để bốc một miếng.

"Cái gì cả năm mới lôi ra, lau chùi bóng loáng, Tết xong lại cất?" — Bộ ấm chén, bộ bát đĩa đẹp. Nhiều nhà có một bộ ấm chén hoặc bộ bát đĩa chỉ dùng dịp Tết hay khi có khách quý. Câu này dễ đoán với người lớn vì gần như nhà nào cũng có một món "để dành" như vậy.

Câu đố về việc làm những ngày giáp Tết

Ngoài đồ vật và món ăn, những việc làm giáp Tết cũng là đề tài đố hay, vì ai cũng từng được giao một việc:

  • "Đêm dài không ngủ, ngồi bên bếp lửa, thêm củi chêm nước, sáng ra có bánh." — Canh nồi bánh chưng hoặc bánh tét. Bánh luộc nhiều giờ liền, phải có người thức trông lửa và chêm nước.
  • "Cả nhà tất bật, chổi quét, giẻ lau, lôi hết đồ ra sân phơi nắng." — Dọn nhà đón Tết. Chăn màn đem giặt, bàn ghế lau chùi, đồ đồng đánh bóng.
  • "Áo quần mới tinh xếp ở đầu giường, phải chờ sáng mồng một mới được mặc." — Quần áo mới Tết. Nhiều trẻ con ngày xưa cả năm mong nhất bộ quần áo này.
  • "Sáng sớm đầu năm, chân bước qua cửa, nhà nào cũng mong người hợp ý." — Xông đất. Người đầu tiên tới nhà sau giao thừa, nhiều nhà chọn trước người vui tính, hiền lành.
  • "Lá xanh trải phẳng, gạo trắng đổ vào, nhân vàng đặt giữa, gấp góc cho vuông." — Gói bánh chưng. Trẻ con hay được giao rửa lá dong, lau lá, còn gói thì để người lớn.

Câu đố về việc làm hay hơn câu đố đồ vật ở một điểm: nó gọi đúng tên một kỷ niệm. Ai từng thức canh nồi bánh đều nhớ mùi khói, hơi ấm và nồi nước sôi lục bục giữa đêm.

Một đêm canh nồi bánh chưng và những câu đố giữ cho khỏi buồn ngủ

Thử hình dung đêm hai mươi chín Tết ở một làng quê phía Bắc, khoảng cuối thập niên 1980. Nồi bánh chưng lớn đặt trên ba hòn gạch giữa sân, củi gộc cháy đượm. Người lớn chia nhau thức, mấy đứa trẻ năn nỉ được thức cùng, quấn chăn ngồi trên chiếc chiếu trải cạnh bếp.

Để bọn trẻ khỏi ngủ gật, bác cả ra câu đố. Câu đầu về chính nồi bánh: "Lá dong gói kín, lạt giang buộc chặt, luộc suốt đêm dài là gì?". Bọn trẻ cười ồ vì đáp án đang sôi trước mặt. Câu tiếp theo về cành đào trong nhà, về hạt dưa trong khay, về người xông đất sáng mai. Đứa nhỏ nhất ngủ thiếp đi sau câu thứ năm, đầu gối lên đùi mẹ.

Gần sáng, bánh vớt ra, xếp lên tấm phản, đè cho ráo nước. Đứa nhỏ thức dậy thì câu đố đã hết, chỉ còn mùi khói củi bám vào tóc. Nhiều người lớn bây giờ nhớ những đêm như thế rõ hơn nhớ sáng mồng một, có lẽ vì đó là đêm duy nhất trong năm trẻ con được thức khuya cùng người lớn mà không bị mắng.

Dùng câu đố Tết trong buổi sum họp đầu năm

Buổi gặp mặt mồng hai, mồng ba thường đông đủ các thế hệ. Một vòng câu đố ngắn giúp không khí thân mật hơn, nhất là khi có con cháu ở xa về:

  1. Chọn khoảng mười câu, trộn món ăn, cây hoa, đồ vật và việc làm, có cả câu của vùng Bắc lẫn vùng Nam nếu gia đình có người hai miền.
  2. Mời người lớn tuổi nhất đọc câu đầu tiên, vừa trang trọng vừa để ông bà có dịp kể chuyện.
  3. Trẻ nhỏ đoán trước, người lớn chỉ đoán khi trẻ đã chịu. Không chấm điểm, không xếp ai hơn ai.
  4. Ai đoán đúng được kể một chuyện Tết của mình, hoặc mời một người khác kể.
  5. Kết thúc bằng câu hỏi chung: "Tết ngày xưa nhà mình có gì mà bây giờ không còn?". Câu trả lời của mỗi người thường là câu chuyện hay nhất buổi.

Nếu có phong bao mừng tuổi, có thể trao sau vòng đố như một phần của buổi gặp chứ không phải phần thưởng cho người đoán đúng. Trẻ nào cũng được, đúng hay sai đều như nhau.

Bạn còn nhớ: Tết xưa và Tết nay khác nhau ở đâu

Sau vòng đố, câu hỏi "ngày xưa nhà mình làm thế nào" thường kéo dài hơn cả phần đố. Bảng dưới đây gợi ý vài điểm để người lớn bắt đầu kể, mỗi nhà một khác:

Việc ngày TếtNgày xưa ở nhiều nhàBây giờ ở nhiều nhà
Bánh chưng, bánh tétTự gói, tự luộc, cả nhà thức canh nồiĐặt mua sẵn, có nhà vẫn giữ nếp tự gói
Mứt TếtTự sên mứt gừng, mứt dừa trên bếp thanMua mứt đóng hộp, hạt, kẹo nhập
Quần áo mớiCả năm chờ một bộ, mặc đúng sáng mồng mộtMua sắm quanh năm, Tết không còn là dịp duy nhất
Đi chúc TếtĐi bộ, đạp xe từng nhà trong họ, trong xómGọi điện, nhắn tin, gặp nhau một buổi chung
Giữ liên lạc với người ở xaGửi thiệp, gửi thư từ trước Tết vài tuầnNhắn tin, gọi video đúng giao thừa

Không cần so xem Tết nào vui hơn. Mỗi thế hệ có cái Tết của mình, và một bảng như trên chỉ để con cháu hình dung được vì sao ông bà, cha mẹ hay nhắc về những đêm canh nồi bánh hay bộ quần áo mới để đầu giường.

Câu hỏi thường gặp

Câu đố "lá dong gói kín, lạt giang buộc chặt, luộc suốt đêm dài" là gì?

Đáp án là bánh chưng, loại bánh vuông gói bằng lá dong, nhân đậu xanh và thịt lợn, luộc nhiều giờ liền trong những ngày giáp Tết. Ở phía Nam, câu đố tương tự thường có đáp án là bánh tét gói lá chuối hình trụ dài.

Bánh chưng và bánh tét khác nhau thế nào?

Bánh chưng thường vuông, gói lá dong, quen ở phía Bắc. Bánh tét hình trụ dài, gói lá chuối, quen ở phía Nam và nhiều tỉnh miền Trung. Nguyên liệu chính giống nhau là gạo nếp, đậu xanh và thịt, cách gói và hình dáng khác.

Vì sao thịt đông chủ yếu quen ở phía Bắc?

Món thịt đông cần trời đủ lạnh để nước nấu từ thịt và bì tự đông lại khi để nguội. Tết ở phía Bắc rơi vào mùa rét nên món này dễ làm, còn ở phía Nam trời ấm nên ít nhà làm theo cách để nguội tự đông.

Có nên thưởng tiền lì xì cho trẻ đoán đúng câu đố Tết không?

Không nên gắn phong bao với chuyện đoán đúng hay sai. Mừng tuổi là lời chúc đầu năm cho mọi đứa trẻ như nhau. Câu đố chỉ nên là trò vui để cả nhà ngồi lại và kể chuyện Tết ngày xưa.

Câu đố Tết hợp với trẻ mấy tuổi?

Trẻ từ khoảng năm tuổi đã đoán được câu về bánh chưng, hạt dưa, quần áo mới. Câu về câu đối, hoa thuỷ tiên hay xông đất hợp với trẻ lớn và người lớn hơn, vì cần biết nếp nhà và phong tục.

Làm sao để câu đố Tết không làm người khác vùng thấy lạ?

Ghi chú trước câu đó quen ở vùng nào và nhận mọi đáp án đúng theo quê người đoán. Một câu như cây hoa ngày Tết có thể là đào, là mai, là quất, tuỳ nhà. Chính sự khác nhau ấy làm buổi đố có thêm chuyện để kể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138