ThanQuen.comThân Quen
Câu đố và ô chữ một thời

Câu đố về trò tuổi thơ: đoán tên bi ve, con quay, diều giấy, đèn ông sao

Câu đố về trò và đồ chơi tuổi thơ có đáp án: bi ve, con quay, diều giấy, nhảy dây, đèn ông sao, kèm cách đố bằng động tác cho cả nhà cùng chơi.

A boy squats on a dusty courtyard holding a spinning wooden top on a string while his grandfather watches from a bamboo bench, low angle, golden evening light

Câu đố về trò tuổi thơ là những câu tả đồ chơi hoặc cách chơi quen thuộc ngày xưa, như viên bi ve, con quay, cánh diều giấy, sợi dây chun, chiếc đèn ông sao, để người nghe đoán tên. Bài này gồm câu đố đồ chơi, câu đố tên trò, câu đố đồ chơi Trung thu, có đáp án, và một cách đố bằng động tác không cần lời.

Bài chỉ đố tên và nhắc lại kỷ niệm, không đi vào luật chơi chi tiết. Nhiều trò như nhảy dây, ô ăn quan, đánh khăng mỗi vùng một luật, mỗi xóm một lệ, và chính sự khác nhau ấy là chuyện đáng để người lớn kể cho nhau nghe sau khi đoán ra đáp án.

Câu đố về đồ chơi cầm tay

Đồ chơi ngày xưa phần lớn nhỏ, rẻ, bỏ túi được, hoặc tự làm. Mỗi câu dưới đây tả một món:

  • "Tròn xoe trong suốt, ruột có cánh hoa, nằm trong túi quần kêu lách cách." — Viên bi ve. Bi thuỷ tinh có vân màu ở giữa, con trai hay đựng cả túi, đi đâu cũng nghe lạch cạch.
  • "Đầu to đít nhọn, quấn dây một vòng, thả xuống là múa, quay tít không ngừng." — Con quay. Phía Bắc thường gọi con quay, có nơi gọi con cù, phía Nam gọi con vụ.
  • "Không cánh mà bay, có đuôi mà không phải con, gió lên là cao, dây đứt là mất." — Cái diều giấy. Khung tre, mặt giấy hoặc nilon, đuôi dài, thả ở bãi đất rộng lúc chiều có gió.
  • "Mấy cái dây thun nối lại, căng ở hai đầu, chân nhảy qua nhảy lại." — Sợi dây chun nhảy dây. Phía Nam nhiều nơi gọi dây thun. Các bé gái kết dây từ hàng chục chiếc chun buộc tóc hoặc chun buộc túi.
  • "Mấy chiếc lá cuốn lại, gắn que làm sừng, kéo đi là đàn trâu nhỏ." — Con trâu lá đa. Đồ chơi tự làm từ lá đa hoặc lá mít, cuộn lại, dùng que tre làm sừng.
  • "Hai cánh giấy quay tròn trên que, chạy ngược gió là quay vù vù." — Cái chong chóng. Gấp bằng giấy hoặc lá dừa, cắm vào đầu que, trẻ con cầm chạy cho quay.

Câu về con quay là chỗ hay dừng lại hỏi vùng miền. Cùng một đồ chơi mà con quay, con cù, con vụ là ba tên, người đoán nói tên nào cũng đúng.

Câu đố về tên trò

Mức khó hơn là đố tên trò chứ không phải đồ chơi. Câu đố tả không khí của trò, cột cuối ghi ai hay chơi theo trí nhớ chung của nhiều người lớn:

Câu đốĐáp ánHay gặp ở
"Một đứa bịt mắt, cả bọn chạy quanh, ai bị sờ trúng là phải thay vào."Bịt mắt bắt dêCả trai lẫn gái, chơi ở sân nhà, sân đình
"Một đứa úp mặt đếm số, cả bọn chạy đi, đếm xong là đi tìm."Trốn tìmKhắp các vùng, hay chơi lúc chập tối
"Cả hàng nối đuôi bám áo, đầu hàng hỏi, khúc đuôi bị bắt."Rồng rắn lên mâyTrẻ nhỏ ở sân trường, sân xóm
"Một chân co lên, nhảy qua từng ô kẻ phấn, ném mảnh ngói vào ô."Nhảy lò còPhần nhiều là bé gái, kẻ ô bằng phấn hoặc gạch non
"Hai đội nắm chặt một sợi dây, vạch giữa sân, đội nào sang trước là thua."Kéo coHội làng, hội trường, cả người lớn cũng chơi
"Kẻ ô trên đất, quan nằm hai đầu, rải sỏi từng ô, ăn hết là thắng."Ô ăn quanCả trai lẫn gái, dùng sỏi hoặc hạt
"Bó que tre với một quả cà, tung lên bắt xuống, vừa nhặt vừa hát."Chơi chuyềnBé gái ở nhiều làng quê phía Bắc

Cột cuối không phải quy tắc. Ở xóm này con trai cũng nhảy lò cò, ở xóm kia con gái cũng bắn bi. Khi đố, mỗi lần có người nói "ở quê mình khác" là một dịp để nghe thêm một chuyện, đừng vội gạt đi.

Câu đố về đồ chơi Trung thu

Trung thu ngày xưa là dịp hiếm hoi trẻ con có đồ chơi mua ở chợ. Những câu dưới đây tả các món quen trong đêm rằm tháng Tám:

  • "Năm cánh xoè ra, giấy bóng đỏ hồng, thắp nến trong lòng, rước đi khắp xóm." — Đèn ông sao. Khung tre năm cánh dán giấy bóng kính, cắm nến nhỏ ở giữa, cán dài để giơ cao.
  • "Hình bóng chạy vòng, đuổi nhau mãi mà không bao giờ bắt kịp." — Đèn kéo quân. Hơi nóng của ngọn nến làm cái chong chóng giấy bên trong quay, kéo theo những hình cắt giấy in bóng lên vách đèn.
  • "Thả xuống chậu nước, thắp đèn trong bụng, kêu bình bịch chạy vòng quanh chậu." — Tàu thuỷ sắt tây. Tàu nhỏ bằng sắt tây, đốt bấc dầu bên dưới cho nước trong ống sôi, đẩy tàu chạy.
  • "Đầu to mặt cười, đội lên đầu múa, ai nhìn cũng vui." — Mặt nạ giấy bồi. Mặt nạ nặn bằng giấy bồi, vẽ màu, hay đi kèm với đầu sư tử trong đêm rước đèn.
  • "Tròn như mặt trăng mà ăn được, nhân thập cẩm hay nhân đậu xanh." — Bánh trung thu. Bánh nướng và bánh dẻo là hai loại quen thuộc, ngày xưa nhiều nhà chỉ mua một chiếc rồi cắt chia.

Một điểm vùng miền đáng nói: ở nhiều nơi phía Nam, lồng đèn giấy kiếng hình con cá, con bướm, ngôi sao đều được gọi chung là lồng đèn, còn phía Bắc hay gọi đèn ông sao cho loại năm cánh. Đáp án nào cũng tính.

Đố bằng động tác: không cần lời, chỉ cần diễn

Với trò tuổi thơ, đố bằng động tác thường vui hơn đố bằng lời, vì người lớn được dịp làm lại những cử chỉ cũ. Cách làm đơn giản:

  1. Mỗi người ghi một tên trò hoặc đồ chơi ngày xưa lên một mảnh giấy, gấp lại, bỏ chung vào một cái bát.
  2. Lần lượt bốc một mảnh, đọc thầm, không cho ai thấy.
  3. Diễn lại động tác của trò đó trong khoảng nửa phút, không nói, không phát ra tiếng gợi tên. Ví dụ búng ngón tay cái cho bi lăn, cuộn dây rồi giật tay thả con quay, ngửa cổ kéo dây diều.
  4. Ai đoán được thì nói tên, người diễn gật đầu. Không cần ghi điểm.
  5. Người vừa diễn kể một kỷ niệm ngắn gắn với trò đó: chơi ở đâu, với ai, từng thua hay bị mắng vì chuyện gì.
  6. Đổi lượt cho người tiếp theo, cho tới khi bát hết giấy.

Trẻ nhỏ thường thích nhất vai diễn chứ không phải vai đoán. Một đứa trẻ năm tuổi diễn động tác thả diều có thể không biết trò đó tên gì, nhưng sẽ hỏi ngay sau khi người lớn đoán ra, và đó là lúc chuyện bắt đầu.

Một chiều hè, ông và cháu đố nhau về con quay

Thử hình dung một chiều hè ở sân gạch của một ngôi nhà ngói ở quê. Cậu cháu học lớp hai được bố mẹ gửi về với ông bà trong kỳ nghỉ. Ông lục trong cái hòm gỗ cũ ra một con quay gỗ đã sứt đầu, cuộn dây gai bạc màu.

Ông đố: "Đầu to đít nhọn, quấn dây một vòng, thả xuống là múa, là cái gì?". Cháu đoán là con lật đật, rồi đoán là cái chong chóng. Ông cười, cuốn dây, giật tay một cái, con quay rơi xuống nền gạch quay tít, kêu vù vù. Cháu reo lên và đòi thử.

Cả buổi chiều hôm ấy, con quay rơi nghiêng nhiều hơn đứng, dây tuột khỏi tay cháu không biết bao nhiêu lần. Nhưng đến khi trời nhá nhem, nó đã đứng được vài giây. Cháu không nhớ câu đố, chỉ nhớ tiếng vù vù và đôi tay ông cuốn dây. Nhiều năm sau, khi chính cậu bé ấy làm bố, câu đố đầu tiên cậu đố con có lẽ là câu đố con quay.

Đồ chơi ngày xưa và đồ chơi bây giờ: vì sao trẻ khó đoán

Trẻ bây giờ đoán chậm không phải vì câu đố khó, mà vì đồ chơi đã đổi gần hết về chất liệu và cách có được. Bảng dưới đây giúp người lớn giải thích sau mỗi câu đố:

Khía cạnhNgày xưaBây giờ
Chất liệuTre, gỗ, giấy, lá cây, sắt tây, thuỷ tinh, dây chunNhựa đúc, vải nhồi bông, linh kiện điện tử
Cách có đượcTự làm, anh chị làm cho, mua ở chợ phiên hay dịp Trung thuMua ở cửa hàng, đặt hàng, được tặng thường xuyên
Nơi chơiSân gạch, bãi đất trống, ngõ xóm, sân đìnhTrong nhà, sân chung cư, khu vui chơi có mái
Chơi với aiCả nhóm trẻ trong xóm, đủ lứa tuổiAnh chị em trong nhà, bạn cùng lớp, có khi chơi một mình
Khi đồ chơi hỏngSửa lại, làm cái mới, đổi cho bạnThường thay cái khác

Vì vậy, sau câu đố về con trâu lá đa hay cái chong chóng giấy, cách giải thích hay nhất là làm luôn một cái. Một chiếc lá, một que tăm, năm phút là đủ để trẻ hiểu vì sao người lớn nhắc tới món đồ chơi ấy bằng giọng tiếc nuối như vậy.

Bạn còn nhớ: câu hỏi nhanh về trò ngày xưa

Những câu hỏi dưới đây hợp để người lớn hỏi nhau trong buổi họp lớp hay bữa cơm cuối tuần. Đáp án sau dấu gạch:

  • Chun buộc tóc, chun buộc túi được dùng để kết thành đồ chơi gì của các bé gái? — Sợi dây chun để nhảy dây.
  • Trò nào có một đứa úp mặt vào gốc cây hoặc vào tường đếm số? — Trốn tìm.
  • Đồ chơi Trung thu nào chạy trong chậu nước và kêu bình bịch? — Tàu thuỷ sắt tây chạy bằng bấc dầu.
  • Viên gì trong suốt có cánh hoa màu ở giữa, con trai đựng cả túi quần? — Viên bi ve.
  • Ở phía Nam, con quay thường được gọi là gì? — Con vụ.
  • Trò nào cả hàng bám áo nhau, khúc đuôi luôn lo bị bắt? — Rồng rắn lên mây.

Câu hỏi nhanh không cần đọc hết một lượt. Hỏi hai, ba câu rồi dừng nghe chuyện, sau đó hỏi tiếp. Đôi khi chỉ một câu về sợi dây chun đã đủ cho cả bàn kể chuyện suốt nửa tiếng.

Câu hỏi thường gặp

Câu đố "đầu to đít nhọn, quấn dây một vòng" là đồ chơi gì?

Đáp án là con quay, đồ chơi bằng gỗ có đầu to, đít nhọn bịt đinh, quấn dây rồi giật tay thả cho quay trên nền đất hoặc nền gạch. Phía Bắc thường gọi con quay, có nơi gọi con cù, phía Nam gọi con vụ.

Con quay, con cù và con vụ có khác nhau không?

Đó là ba tên gọi của cùng một kiểu đồ chơi quay bằng dây, khác nhau theo vùng. Có nơi phân biệt nhỏ về kích thước hoặc cách thả, nhưng khi đố thì cả ba tên đều nên tính là đáp án đúng.

Bài này có hướng dẫn luật chơi các trò dân gian không?

Không. Bài chỉ đố tên và nhắc lại kỷ niệm. Luật các trò như ô ăn quan, nhảy dây, đánh khăng mỗi vùng mỗi khác, nên phần luật chi tiết nên hỏi người lớn trong nhà hoặc tìm các nguồn chuyên về trò dân gian.

Đèn kéo quân hoạt động thế nào?

Bên trong đèn có một cái chong chóng giấy đặt trên ngọn nến. Hơi nóng bốc lên làm chong chóng quay, kéo theo những hình cắt giấy treo quanh nó. Ánh nến hắt bóng các hình đó lên vách đèn, trông như đoàn người đuổi nhau mãi.

Đố bằng động tác hợp với trẻ mấy tuổi?

Trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi đã diễn được các động tác đơn giản như thả diều, kéo co, nhảy dây. Không cần ghi điểm; trẻ thích nhất là được diễn và được nghe người lớn kể chuyện sau khi đoán ra.

Có nên đố về trò có nguy hiểm ngày xưa không?

Nên chọn những trò và đồ chơi an toàn để đố. Với những thứ ngày nay đã bị cấm hoặc dễ gây thương tích, chỉ nên nhắc như một ký ức và nói rõ vì sao bây giờ không còn chơi, không biến câu đố thành lời rủ thử lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138