ThanQuen.comThân Quen
Đồ dùng học trò

Bọc sách vở bằng giấy báo: nghi thức đầu năm học và chiếc nhãn vở ghi tên

Đầu năm học, cả nhà ngồi bọc sách vở bằng giấy báo cũ, giấy xi măng rồi dán nhãn ghi tên. Cách gấp góc bìa, chuyện nhãn vở và vì sao giờ ít ai làm.

A Vietnamese mother and daughter, faces hidden, folding plain grey paper around school books on a woven mat on the floor at night, oil lamp glow, top-down angle

Bọc sách vở bằng giấy báo là việc gần như nhà nào có con đi học cũng làm vào những ngày trước khai giảng: lấy giấy báo cũ, giấy xi măng hoặc giấy lịch, gấp ôm lấy bìa sách cho khỏi rách, rồi dán lên trên một chiếc nhãn ghi tên, lớp, môn học. Đó vừa là cách giữ sách được dùng nhiều năm, vừa là một nghi thức nhỏ mở đầu năm học.

Nhiều người 30 tới 50 tuổi vẫn nhớ tiếng giấy sột soạt, mùi hồ dán và cảnh cả nhà ngồi quây trên chiếu. Bài viết hướng dẫn lại cách bọc theo kiểu ngày xưa, kể chuyện chiếc nhãn vở, so sánh các loại giấy bọc và giải thích vì sao việc này dần ít đi.

Cách bọc một cuốn sách bằng giấy báo theo kiểu ngày xưa

Kiểu bọc phổ biến không cần băng dính, chỉ cần giấy, kéo hoặc dao rọc và một cái thước. Các bước như sau:

  1. Trải tờ giấy báo cũ ra chiếu, đặt cuốn sách mở phẳng lên giữa, ướm sao cho giấy thừa ra mỗi phía chừng một bàn tay.
  2. Gấp mép giấy trên và dưới vào trong cho bằng chiều cao cuốn sách, miết thật phẳng bằng cạnh thước để có nếp sắc.
  3. Đóng sách lại, kéo phần giấy thừa bên trái ôm qua mép bìa trước, gập vào trong và nhét vào khe giữa bìa với trang đầu.
  4. Làm tương tự với bìa sau, kéo giấy vừa căng, không quá chặt kẻo sách không mở được.
  5. Mở thử sách vài lần để giấy ăn theo gáy, chỗ nào phồng thì gấp lại cho gọn.
  6. Cắt góc giấy thừa thành hình tam giác nhỏ rồi gấp vào để góc sách không bị cộm.
  7. Dán nhãn vở lên bìa trước, cách mép trên chừng hai đốt ngón tay, căn giữa.

Ai khéo tay còn gấp chéo bốn góc cho thật vuông, nhìn như chiếc phong bì. Người vụng thì sách bọc xong phồng lên một bên, mở ra là giấy tuột. Học trò lớp lớn thường tự bọc, học trò nhỏ thì nhờ bố mẹ hoặc anh chị, và trong nhà luôn có một người được tiếng là bọc đẹp nhất.

Những loại giấy từng được dùng để bọc sách

Mỗi nhà dùng thứ giấy sẵn có. Bảng dưới gom lại những loại hay gặp và đặc điểm của chúng:

Loại giấyLấy từ đâuƯu điểmNhược điểm
Giấy báo cũBáo bố mẹ đọc xong để dànhDễ kiếm, mềm, dễ gấpMực in dây ra tay, nhanh rách ở góc
Giấy xi măngBao giấy nhiều lớp, tách lấy lớp sạchDai, chắc, màu nâu đồng đềuCứng, khó gấp góc, phải giũ sạch bụi
Giấy lịch cũTờ lịch treo tường hết nămDày, láng, mặt sau trắngÍt tờ, nhà nào cũng tranh nhau
Giấy gói hàngGiấy nâu, giấy xi gói đồMàu đẹp, hơi bóngKích thước không đều
Giấy bóng kính, ni lông trongMua cuộn ở hiệu sách về sau nàyThấy được bìa sách, chống nướcTrơn, khó gấp, hay bong ở gáy

Giấy xi măng được nhiều người nhớ nhất vì nó dai, bọc một lần dùng cả năm. Nhưng tách bao xi măng là việc của người lớn, phải giũ bụi kỹ ngoài sân, lau bằng giẻ ẩm rồi phơi cho khô. Trên bìa sách bọc giấy xi măng, học trò hay vẽ thêm hình hoặc tô viền bằng bút màu cho đỡ trơn.

Chiếc nhãn vở và những dòng chữ đầu tiên của năm học

Hình dáng nhãn. Nhãn vở thường là mẩu giấy hình chữ nhật hoặc bầu dục, viền hoa văn, có sẵn các dòng chấm chấm để điền họ tên, lớp, trường, môn học và năm học. Mặt sau có lớp keo phải liếm hoặc thấm nước mới dính; loại về sau có giấy đế bóc ra như tem dán.

Viết nhãn là việc trịnh trọng. Học trò viết nhãn bằng chữ đẹp nhất, có khi nhờ bố hoặc anh chị viết hộ. Viết sai một chữ trên nhãn là phải bóc ra dán nhãn mới, vì nhãn vở theo cuốn vở cả năm, ai cầm lên cũng đọc.

Nhãn tự làm. Nhà nào không mua nhãn thì cắt giấy trắng thành ô, kẻ dòng bằng bút chì, dán bằng hồ cơm nghiền. Hồ cơm dán lâu thì giấy nhăn và hút kiến, nhưng nhiều người lại nhớ chính cái mùi cơm nguội ấy.

Nhãn để phân biệt. Cả lớp dùng cùng một loại sách, bọc cùng giấy báo, nên nhãn là cách duy nhất nhận ra sách của mình. Có học trò vẽ thêm một hình nhỏ ở góc nhãn làm dấu riêng.

Một buổi tối giả định trước ngày khai giảng

Tối cuối tháng tám, điện chập chờn, nhà đốt thêm đèn dầu cho chắc. Mẹ ôm ra chồng báo cũ để dành từ Tết, bố tách một bao xi măng đã giũ sạch từ chiều. Hai chị em ngồi trên chiếu, giữa là chồng sách mới mua còn thơm mùi giấy, kéo, hồ dán, thước kẻ và một tập nhãn vở viền hoa.

Bố bọc sách toán, mẹ bọc vở, chị lớn tự bọc sách văn của mình, còn cậu em lớp hai được giao việc miết nếp gấp bằng cạnh thước. Được một lúc cậu ngủ gục, má in hằn mép thước. Chị viết nhãn hộ em: họ tên, lớp hai, môn tập viết. Viết sai chữ "tập", chị cẩn thận bóc ra, thổi phù phù, dán chiếc nhãn khác.

Mười giờ đêm, cả chồng sách vở đã khoác áo mới, xếp ngay ngắn trên bàn học. Sáng hôm sau cậu bé ôm cặp ra cổng, tự hào vì sách mình là sách bọc giấy xi măng, dai và đẹp nhất xóm. Câu chuyện là giả định, nhưng có lẽ bạn sẽ thấy lại trong đó một buổi tối của chính nhà mình.

Bộ đồ nghề bọc sách của một gia đình

Buổi bọc sách cần ít đồ, nhưng nhà nào cũng có những món quen tay. Danh sách dưới đây giúp bạn hình dung, hoặc chuẩn bị nếu muốn làm lại cùng con:

  • Kéo hoặc dao rọc giấy: ngày xưa nhiều nhà dùng dao con gọt hoa quả hoặc lưỡi dao lam kẹp vào que tre.
  • Thước kẻ: vừa để đo, vừa để miết nếp gấp cho sắc, cạnh thước gỗ miết êm hơn thước nhựa.
  • Hồ dán: hồ lọ có que quệt, hoặc hồ cơm tự nghiền, dùng để dán nhãn và dán chỗ giấy bị tuột.
  • Giấy bọc: báo cũ, giấy xi măng, giấy lịch, giấy gói hàng, để dành từ nhiều tháng trước.
  • Nhãn vở: mua cả tập ở hiệu sách hoặc tự cắt từ giấy trắng.
  • Một tờ giấy lót: để bàn tay không làm bẩn bìa sách mới khi miết.

Đồ nghề đơn giản, nhưng khi đặt cạnh nhau lại thành cả một không khí. Nhiều người kể rằng chỉ cần ngửi mùi hồ dán là nhớ ngay cảnh cả nhà ngồi bệt dưới sàn, chồng sách cao dần lên bên cạnh. Cũng vì thế mà buổi bọc sách ít khi chỉ là việc vặt, nó là lúc bố mẹ hỏi han con về lớp mới, cô giáo mới, bạn mới.

Mỗi vùng bọc sách một kiểu

Giấy theo thứ sẵn có. Theo lời nhiều người kể, ở các thành phố giấy báo cũ là nguồn chính, còn ở nhiều vùng nông thôn, bao xi măng, giấy gói hàng hoặc giấy vở cũ được tận dụng nhiều hơn. Không có quy định chung, nhà nào có gì dùng nấy, và chính sự tuỳ tiện ấy làm cho mỗi chồng sách trong lớp mang một màu áo riêng.

Cách gọi. Phía Bắc hay nói bọc sách, bọc vở; nhiều nơi ở miền Nam nói bao tập, bao sách. Cùng một việc, nghe hai cách gọi là biết người kể lớn lên ở đâu.

Mùa bọc sách. Ở phía Bắc, mùa bọc sách rơi vào cuối hè, trời còn nóng ẩm nên hồ dán lâu khô. Ở những vùng mưa nhiều, nhà nào cẩn thận còn lót thêm một lớp ni lông mỏng dưới giấy để sách khỏi ướt trên đường đi học.

Trang trí bìa. Có nơi học trò tô viền bìa bằng bút màu, có nơi dán thêm hình cắt từ tranh cũ. Cũng có lớp cô giáo yêu cầu bọc trơn, không vẽ, để sách cả lớp đồng đều.

Vì sao ngày nay ít nhà còn bọc sách bằng giấy báo

Giấy báo in ít dần trong nhà. Khi người ta đọc tin tức trên điện thoại, chồng báo cũ để dành trong góc nhà cũng biến mất, nguyên liệu bọc sách không còn sẵn.

Bìa bọc làm sẵn. Các hiệu sách bán bìa nhựa trong, bìa có khe cài theo khổ sách, chỉ cần lồng vào là xong, đỡ hẳn công gấp.

Sách mới hơn, nhiều cuốn hơn. Mỗi năm học sinh có nhiều đầu sách, vở và sách bài tập hơn trước, bọc tay từng cuốn mất cả buổi; phụ huynh bận rộn chọn cách nhanh.

Sách ít được truyền lại. Ngày xưa sách giữ kỹ để em học tiếp, có cuốn qua tay ba bốn đứa trẻ trong một nhà, nay việc đổi chương trình và sách mới khiến nhu cầu giữ sách cho nhiều năm giảm đi.

Nhưng ở nhiều nơi vẫn còn. Ở nông thôn và trong những gia đình muốn tiết kiệm, cảnh bọc sách bằng giấy báo hay giấy gói hàng vẫn gặp mỗi mùa tựu trường, và nhiều trường vẫn nhắc học sinh dán nhãn vở.

Bạn còn nhớ không: đố vui về bọc sách và nhãn vở

Đáp án nằm ngay sau dấu chấm:

  • Mặc áo cũ của ông bố, đi học cả năm không rách. Đáp án: sách bọc giấy báo cũ.
  • Áo nâu dai nhất xóm, tách từ bao nặng bụi. Đáp án: giấy xi măng bọc sách.
  • Nhỏ như bàn tay, mang tên chủ suốt năm. Đáp án: nhãn vở.
  • Không có hồ dán thì nhà dùng gì cho nhãn dính? Đáp án: hồ cơm, tức cơm nguội nghiền nhuyễn.
  • Gấp giấy bọc thế nào để không phải dùng băng dính? Đáp án: gấp mép trên dưới rồi nhét phần thừa vào khe giữa bìa và trang đầu.
  • Ai trong nhà bạn ngày ấy là người bọc sách đẹp nhất? Câu này không có đáp án, chỉ có những câu chuyện.

Nếu muốn thử lại cùng con, bạn chỉ cần một tờ giấy gói hàng to và một cuốn sách. Mười phút bọc sách đủ để kể cho trẻ nghe chuyện chiếc đèn dầu, bao xi măng và chiếc nhãn vở bị viết sai phải dán lại.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ngày xưa học trò phải bọc sách vở?

Sách thời ấy thường bìa mỏng, dễ rách và được giữ để anh chị truyền lại cho em học tiếp. Bọc ngoài một lớp giấy giúp bìa không bẩn, không quăn góc, dùng được nhiều năm.

Giấy xi măng bọc sách là loại giấy gì?

Đó là giấy từ bao đựng xi măng loại nhiều lớp giấy. Người ta tách lấy các lớp bên trong còn sạch, giũ bụi, lau và phơi khô rồi dùng bọc sách vì giấy dai và bền.

Nhãn vở ngày xưa thường ghi những gì?

Nhãn vở thường có chỗ ghi họ tên học sinh, lớp, trường, môn học và năm học. Có loại nhãn in sẵn các dòng chấm, có nhà tự cắt giấy trắng và kẻ dòng bằng bút chì.

Cách bọc sách bằng giấy không cần băng dính như thế nào?

Bạn gấp mép trên và dưới của tờ giấy theo chiều cao cuốn sách, rồi kéo phần giấy thừa hai bên ôm qua mép bìa và nhét vào khe giữa bìa với trang đầu. Miết nếp thật phẳng thì giấy giữ chắc.

Bây giờ còn nên bọc sách bằng giấy báo không?

Giấy báo có mực in có thể dây ra tay và ra bìa sách, nên nhiều phụ huynh chọn giấy gói hàng trơn hoặc bìa nhựa làm sẵn. Nếu dùng giấy báo, nên chọn tờ đã khô mực lâu ngày.

Có cách nào làm buổi bọc sách thành kỷ niệm cho con không?

Bạn có thể để trẻ tự chọn giấy, tự trang trí bìa bằng bút màu và tự viết nhãn. Vừa làm vừa kể chuyện ngày xưa nhà mình bọc sách ra sao sẽ khiến việc vặt thành một buổi tối gia đình đáng nhớ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138