ThanQuen.comThân Quen
Đồ công nghệ đầu tiên

Điện thoại di động đời đầu: máy cục gạch, nhạc chuông đơn âm và nháy máy

Từ chiếc máy to như cục gạch có ăng-ten kéo đến máy màn hình xanh, bàn phím số: gõ chữ bấm nhiều lần, thẻ cào, nháy máy và tin nhắn viết tắt không dấu.

A Vietnamese teenage girl seen from the side, face hidden by her hair, typing on a small keypad phone while sitting on a staircase of an old apartment block, evening light

Điện thoại di động đời đầu ở Việt Nam đi qua hai chặng: chiếc máy to nặng như cục gạch, có ăng-ten kéo, giá rất đắt, xuất hiện từ khoảng giữa thập niên 1990 trong tay người buôn bán và doanh nhân; rồi những chiếc máy nhỏ màn hình đơn sắc, bàn phím số, phổ biến dần từ đầu những năm 2000. Chặng sau mới là lúc chiếc điện thoại đến tay học sinh, sinh viên và người lao động.

Cùng với chiếc máy là cả một lối sống mới: gõ chữ bằng cách bấm một phím nhiều lần, tự soạn nhạc chuông bằng bàn phím, cào thẻ nạp tiền, “nháy máy” để báo tin mà không mất cước, tin nhắn viết tắt không dấu. Bài này đi qua từng thói quen ấy, so sánh với điện thoại bây giờ và ghi lại những câu đố mà người từng dùng sẽ trả lời ngay.

Từ cục gạch có ăng-ten đến chiếc máy vừa lòng bàn tay

Chiếc máy đời đầu dài hơn gang tay, nặng trĩu, phía trên có chiếc ăng-ten kéo ra được. Màn hình chỉ hiện một dòng số, pin to như hộp bánh, sạc cả đêm dùng được một ngày. Người cầm máy thường đặt nó lên bàn quán như một thứ đồ trang sức đắt tiền; ai đi ngang cũng nhìn. Nghe gọi thì phải kéo ăng-ten, đứng ra chỗ thoáng, nói to.

Vài năm sau, máy nhỏ lại vừa lòng bàn tay. Màn hình đơn sắc nền xanh lá hoặc xanh dương, chữ đen vuông vức, bấm phím thì đèn nền sáng lên. Bàn phím cao su hoặc nhựa cứng, mỗi phím số mang thêm ba bốn chữ cái. Nắp lưng tháo ra được, pin vuông dẹt, bên dưới là chỗ cắm tấm thẻ nhỏ của nhà mạng.

Chiếc máy ấy bền đến mức thành chuyện đùa: rơi xuống nền gạch thì vỏ, pin và nắp văng ba nơi, nhặt lên lắp lại vẫn chạy. Pin dùng cả tuần mới phải sạc. Tiếng phím bấm lách tách, tiếng nhạc chuông đơn âm vang lanh lảnh trong lớp học là những âm thanh mà thế hệ đầu những năm 2000 còn nhớ rất rõ.

Ở trường học, chiếc điện thoại thường bị cấm mang vào lớp hoặc phải tắt chuông. Vậy mà giữa tiết vẫn có lúc một hồi nhạc chuông đơn âm vang lên từ ngăn bàn, cả lớp im phăng phắc, thầy cô đứng chờ cho tới khi chủ nhân đỏ mặt tắt máy. Chiếc máy bị thu lại cuối giờ mới trả, có khi phải mời phụ huynh lên nhận.

Gõ chữ bằng bàn phím số: cách nhắn một tin

Trẻ con bây giờ quen bàn phím đủ chữ trên màn hình cảm ứng, nhìn một bàn phím số thường không biết bắt đầu từ đâu. Nhắn một tin ngày ấy diễn ra như sau:

  1. Vào mục tin nhắn, chọn soạn tin mới.
  2. Mỗi phím số mang ba hoặc bốn chữ cái. Muốn gõ chữ đầu trên phím thì bấm một lần, chữ thứ hai bấm hai lần, chữ thứ ba bấm ba lần, cứ thế.
  3. Hai chữ cái liền nhau nằm cùng một phím thì phải chờ con trỏ nhảy sang, hoặc bấm phím di chuyển, rồi mới gõ chữ tiếp theo.
  4. Phím số không thường dùng để cách chữ, một phím khác để đổi chữ hoa, chữ thường và chuyển sang gõ số.
  5. Gõ xong, chọn gửi, nhập số người nhận hoặc chọn trong danh bạ, chờ màn hình báo đã gửi.

Người nhắn nhiều luyện được tốc độ đáng nể, có thể gõ trong túi quần mà không nhìn. Một số máy có chế độ đoán chữ, chỉ cần bấm mỗi phím một lần là máy tự đoán từ, nhưng chế độ này đoán theo tiếng Anh nên người Việt phần lớn tắt đi. Tin nhắn lại giới hạn khoảng một trăm sáu mươi ký tự, vượt quá là tính thành hai tin, nên ai cũng học cách viết thật ngắn.

Những thói quen chỉ thời ấy mới có

Nháy máy. Gọi một hồi chuông rồi tắt ngay trước khi bên kia nhấc máy. Không mất cước, nhưng đủ để báo “đến rồi, ra đi”, “nhớ nhau”, hay “gọi lại cho mình đi”. Nhiều cặp đôi có quy ước nháy một lần, hai lần mang nghĩa khác nhau.

Tin nhắn không dấu, viết tắt. Gõ dấu tốn phím và có máy không hiện được, nên tin nhắn tiếng Việt thường không dấu, rút gọn “không” thành “ko”, “được” thành “dc”. Đọc tin không dấu đôi khi hiểu lầm tai hại, sinh ra cả kho chuyện cười.

Cào thẻ nạp tiền. Thuê bao trả trước mua thẻ cào ở tiệm tạp hoá, dùng móng tay hay đồng xu cào lớp bạc để lộ dãy số, rồi bấm một mã nạp. Cào mạnh tay làm mất số là nỗi lo quen thuộc.

Tự soạn nhạc chuông. Một số máy cho phép nhập nốt nhạc bằng bàn phím: phím số là cao độ, phím khác là độ dài. Học trò chép cho nhau những dãy ký hiệu dài ngoằng trong vở để soạn lại giai điệu yêu thích thành nhạc chuông đơn âm.

Trò con rắn. Trò đơn giản nhất mà nhiều người nhớ nhất: điều khiển con rắn ăn mồi, càng ăn càng dài, đâm vào thân mình là thua. Giờ ra chơi, cả nhóm chụm đầu xem ai đạt điểm cao nhất.

Dây đeo và vỏ thay. Máy thời ấy hay có lỗ xỏ dây đeo, học sinh gắn đủ thứ dây kim tuyến, con thú bông. Vỏ máy tháo ra thay được, đổi màu như đổi áo.

Ngày ấy và bây giờ: cùng một việc, hai cách làm

So sánh một vài việc quen thuộc giữa chiếc máy đời đầu và điện thoại thông minh hôm nay:

Việc cần làmMáy đời đầuĐiện thoại bây giờ
Báo “đến nơi rồi”Nháy máy một hồi chuông, không mất tiềnNhắn tin hoặc gửi định vị qua ứng dụng
Nhắn một câu dàiBấm mỗi chữ nhiều lần, giới hạn khoảng 160 ký tự một tinGõ bàn phím đủ chữ, nói để máy tự chép
Nạp tiềnMua thẻ cào ở tiệm, cào lớp bạc, bấm mãChuyển khoản, nạp qua ứng dụng ngân hàng
Lưu số bạn bèDanh bạ vài trăm số, ghi tên không dấuDanh bạ đồng bộ, có ảnh, có nhiều số
Giải tríTrò con rắn, nhạc chuông tự soạnMạng xã hội, video, trò đồ hoạ cao
Thời gian giữa hai lần sạcVài ngày đến cả tuầnThường chỉ một ngày

Điều đáng chú ý là thời lượng pin: chiếc máy đơn giản không có gì để làm ngoài gọi và nhắn, nên pin rất lâu. Ngày nay vẫn có người mua máy bàn phím số làm máy phụ, cho người già hoặc cho trẻ nhỏ, chính vì nó bền, pin trâu và ít làm người dùng xao nhãng.

Một kỷ niệm giả định: chiếc máy đầu tiên năm đỗ đại học

Hình dung một cậu học sinh ở một tỉnh miền Trung, khoảng giữa những năm 2000, đỗ đại học ở thành phố xa. Trước hôm đi, bố dắt cậu ra cửa hàng ở thị xã mua một chiếc máy cũ còn tốt, màn hình xanh, bàn phím mòn mất vài chữ. Bố dặn: chỉ nhắn tin, có việc mới gọi, tối chủ nhật thì nháy máy về để bố mẹ gọi lại, vì nhà dùng máy bàn gọi đi rẻ hơn.

Suốt năm nhất, cứ tối chủ nhật là cậu đứng ở hành lang ký túc xá, nháy một hồi chuông về số nhà. Năm phút sau máy reo, giọng mẹ hỏi ăn uống thế nào. Còn với bạn bè, cậu nhắn tin không dấu, rút gọn hết mức để một tin đủ chuyện. Thẻ cào mệnh giá nhỏ nhất được dùng tằn tiện cả tháng.

Chiếc máy ấy về sau nằm trong ngăn kéo, nắp lưng đã lỏng, pin phồng. Nhưng thế hệ của cậu, khi nhắc lại, ít ai nói về tính năng máy; người ta nhớ cái hành lang tối chủ nhật, tiếng chuông mẹ gọi lại, và những tin nhắn viết tắt mà bây giờ đọc lại phải đoán mới hiểu.

Vì sao máy đời đầu lùi lại và bây giờ còn gặp ở đâu

Từ khoảng cuối những năm 2000, điện thoại có màn hình màu, máy ảnh, rồi màn hình cảm ứng và kết nối mạng ra đời và rẻ dần. Người dùng chuyển sang để nhắn tin miễn phí qua ứng dụng, xem ảnh, xem video. Nháy máy mất dần ý nghĩa vì gọi qua mạng không tốn cước; thẻ cào nhường chỗ cho nạp tiền qua ngân hàng. Mạng thế hệ cũ cũng được các nhà mạng dần thu hẹp, nhiều máy rất cũ không còn bắt được sóng.

Dù vậy, chiếc máy bàn phím số chưa biến mất. Nó vẫn được bán như máy cho người cao tuổi, máy phụ đi đường dài, máy cho người muốn bớt dùng mạng xã hội. Những mẫu máy rất cũ thì nằm ở chợ đồ cũ, trong bộ sưu tập của người chơi máy xưa, hoặc trong hộp kỷ niệm của chính gia đình bạn.

Nếu muốn làm một trò vui cho con cháu, bạn có thể đưa một câu ngắn và đố trẻ gõ bằng bàn phím số trong một phút. Hầu hết trẻ sẽ thua người lớn từng nhắn tin thời ấy, và đó là lúc người lớn được kể chuyện nháy máy, chuyện thẻ cào, chuyện tin nhắn không dấu gây hiểu lầm.

Câu đố “bạn còn nhớ” về điện thoại đời đầu

Thử sức người từng dùng máy bàn phím số, đáp án ghi ngay sau:

  • Gọi mà không muốn ai nghe, đổ một hồi chuông rồi tắt. Là gì? Đáp án: nháy máy.
  • Muốn gõ chữ cái thứ ba trên một phím số phải bấm mấy lần? Đáp án: ba lần.
  • Tấm thẻ phải dùng móng tay cào mới thấy số dùng để làm gì? Đáp án: nạp tiền cho thuê bao trả trước.
  • Trò nào càng ăn càng dài, đâm vào mình là thua? Đáp án: trò con rắn ăn mồi.
  • Vì sao tin nhắn ngày ấy hay viết không dấu? Đáp án: gõ dấu tốn phím, có máy không hiện dấu, và tin nhắn giới hạn số ký tự.

Bạn còn nhớ dãy số điện thoại di động đầu tiên của mình không, và chiếc máy ấy màu gì? Hỏi câu này trong buổi họp lớp, gần như ai cũng có một câu trả lời kèm một chuyện cười về tin nhắn không dấu.

Câu hỏi thường gặp

Nháy máy là gì?

Nháy máy là gọi tới một số rồi tắt ngay khi chuông vừa đổ, trước khi bên kia nhấc máy, nên không mất cước. Người ta dùng nó như một tín hiệu đã hẹn trước, chẳng hạn báo đã đến nơi hoặc nhờ người kia gọi lại.

Vì sao gọi là điện thoại cục gạch?

Những chiếc điện thoại di động đầu tiên to, dày và nặng, cầm trên tay trông như một viên gạch, lại có ăng-ten kéo. Người ta gọi vui là cục gạch, về sau tên này dùng chung cho các máy bàn phím số bền và nặng.

Gõ tiếng Việt có dấu trên máy bàn phím số thế nào?

Một số máy về sau có bảng chữ tiếng Việt, người dùng bấm phím nhiều lần để chọn chữ có dấu. Tuy vậy việc này tốn công và nhiều máy không hỗ trợ, nên phần lớn tin nhắn thời ấy được viết không dấu.

Thẻ cào điện thoại ngày xưa dùng thế nào?

Người dùng mua thẻ ở tiệm, cào lớp phủ bạc để lộ dãy số bí mật, rồi bấm một mã nạp kèm dãy số đó trên máy. Tiền được cộng vào tài khoản trả trước để gọi và nhắn tin.

Máy bàn phím số đời cũ bây giờ còn dùng được không?

Tuỳ máy. Những máy chỉ hỗ trợ mạng thế hệ cũ có thể không còn bắt được sóng khi nhà mạng thu hẹp mạng đó. Máy bàn phím số đời mới hơn vẫn dùng bình thường và vẫn được bán cho người cần máy đơn giản.

Tin nhắn ngày xưa giới hạn bao nhiêu ký tự?

Một tin nhắn thường giới hạn khoảng một trăm sáu mươi ký tự chữ không dấu. Nếu gõ có dấu hoặc dài hơn, máy chia thành nhiều tin và tính cước nhiều lần, nên người dùng quen viết ngắn và viết tắt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138