ThanQuen.comThân Quen
Đồ công nghệ đầu tiên

Máy ảnh phim và tiệm rửa ảnh: cuộn phim 36 kiểu, chờ lấy ảnh và tấm âm bản

Lắp phim, tua phim, đếm từng kiểu, mang ra tiệm rửa rồi chờ: ký ức máy ảnh phim và tiệm rửa ảnh, chuyện ảnh nhắm mắt, ảnh cháy sáng và xấp âm bản trong phong bì.

A Vietnamese mother seen from behind holding a small film camera up to photograph her children in ao dai in a sunny flower garden courtyard, soft spring light

Chụp ảnh bằng máy ảnh phim nghĩa là mỗi lần bấm máy dùng hết một khuôn phim, cuộn phim thường có 24 hoặc 36 kiểu, và phải chụp hết cuộn rồi mang ra tiệm rửa thì mới biết ảnh đẹp hay hỏng. Ở Việt Nam, máy ảnh phim nhỏ vào nhiều gia đình thành phố từ khoảng đầu thập niên 1990; trước đó, phần lớn người ta chụp ở hiệu ảnh hoặc nhờ thợ chụp dạo.

Thói quen chụp ảnh của cả một thế hệ hình thành quanh sự khan hiếm ấy: đếm từng kiểu, để dành phim cho Tết, chờ vài ngày mới có ảnh, giữ xấp âm bản trong phong bì giấy. Bài này kể từ lúc lắp phim tới lúc cầm xấp ảnh trên tay, những lỗi ai cũng mắc, khác biệt giữa thành phố và nông thôn, và cách đọc lại một bức ảnh phim cũ trong album gia đình.

Máy nhỏ, nắp lưng và tiếng tua phim

Chiếc máy ảnh phim gia đình là một hộp nhựa đen vừa lòng bàn tay, ống kính nhỏ phía trước, khung ngắm bé xíu phía sau để áp mắt vào. Trên nóc có nút chụp và một ô số nhỏ hiện số kiểu đã chụp. Cạnh máy là cần gạt hoặc bánh xe tua phim; máy đời sau tự tua, kêu rè rè sau mỗi lần bấm.

Đèn chớp gắn liền thân máy hoặc bật lên khi cần. Bật đèn là nghe tiếng rít nhỏ tăng dần trong lúc đèn nạp, khi đèn báo sáng mới được bấm. Bấm máy nghe “tách” một tiếng gọn, rồi tiếng tua phim. Mùi của máy là mùi nhựa và mùi pin; mùi của cuộn phim khi bóc vỏ là một mùi hoá chất nhẹ mà người từng lắp phim đều nhớ.

Cuộn phim nằm trong một hộp kim loại nhỏ hình trụ, đầu phim thò ra một mẩu. Hộp phim lại nằm trong một ống nhựa có nắp, chiếc ống ấy sau khi chụp xong được trẻ con giữ lại để đựng đủ thứ: kẹp tóc, cúc áo, đồng xu. Nhiều nhà bây giờ dọn tủ vẫn thấy vài chiếc ống phim như vậy.

Cầm máy ảnh ngày ấy là cả một tư thế: hai tay giữ chặt, khuỷu tay ép vào sườn cho khỏi rung, nín thở rồi mới bấm. Người được chụp thì đứng nghiêm, nhìn thẳng, chờ hiệu lệnh đếm một hai ba. Ít ai tạo dáng như bây giờ, vì một kiểu phim là một kiểu tiền, chẳng ai dám đùa với nó.

Từ lúc lắp phim đến lúc cầm ảnh trên tay

Một cuộn phim đi qua nhiều tay và nhiều ngày. Quy trình quen thuộc của các gia đình thời ấy:

  1. Mở nắp lưng máy ở chỗ râm, đặt hộp phim vào ngăn bên trái, kéo đầu phim sang móc vào trục bên phải, đóng nắp.
  2. Bấm vài kiểu bỏ đi cho đến khi ô số hiện số một. Phần đầu phim đã bị lộ sáng lúc lắp nên không dùng được.
  3. Chụp dần từng kiểu, mỗi dịp vài kiểu. Một cuộn có khi kéo dài từ Tết năm này sang hè năm sau.
  4. Chụp hết kiểu, tua phim ngược vào hộp trước khi mở nắp. Mở nắp khi chưa tua là cả cuộn bị lộ sáng, mất hết.
  5. Mang hộp phim ra tiệm rửa ảnh, nhận phiếu hẹn. Tiệm ghi tên, cỡ ảnh, có tráng hết hay chọn kiểu.
  6. Đúng hẹn quay lại, nhận phong bì giấy có xấp ảnh và dải âm bản, trả tiền theo số ảnh in.

Khoảnh khắc mở phong bì ngay ở quầy là điều ai cũng nhớ. Cả nhà chụm đầu lật từng tấm, tấm đẹp thì truyền tay, tấm hỏng thì cười. Về sau, tiệm có máy tráng in nhanh, có thể lấy ảnh trong ngày hoặc trong vài giờ, nhưng cảm giác chờ đợi vẫn không mất hẳn.

Những lỗi ai cũng từng mắc với máy ảnh phim

Ảnh nhắm mắt. Không xem lại được ngay, nên chỉ đến khi rửa ra mới biết người quan trọng nhất trong ảnh đang chớp mắt. Chụp một kiểu thôi vì tiếc phim, nên tấm ảnh ấy vào album luôn.

Mắt đỏ. Chụp đèn chớp trong nhà tối, mắt người trong ảnh đỏ rực. Người ta học cách bật thêm đèn trong phòng, hoặc bảo mọi người đừng nhìn thẳng vào máy.

Ngón tay che ống kính. Máy nhỏ, cầm vội, một góc ảnh có vệt hồng mờ là ngón tay người chụp. Có cuộn phim cả chục tấm cùng vệt hồng ấy.

Cháy sáng hoặc tối đen. Chụp ngược nắng thì người thành bóng đen; chụp đêm không đèn thì ra tấm ảnh đen kịt. Tiệm rửa ảnh thường hỏi có in cả những tấm hỏng không.

Lộ sáng vì mở nắp. Trẻ con tò mò mở nắp lưng xem phim chạy thế nào, cả cuộn chụp dở bị cháy. Đó là lỗi khiến nhiều đứa bị mắng nhất.

Ngày tháng in sai. Nhiều máy in ngày tháng màu cam đỏ ở góc ảnh. Quên chỉnh lại sau khi thay pin, ảnh Tết mang ngày của một năm nào đó rất xa.

Thành phố, nông thôn và những người chụp ảnh thuê

Không phải nhà nào cũng có máy ảnh. Bảng dưới đây là bức tranh chung theo lời kể, mỗi nơi có thể khác.

Nơi hoặc dịpAi chụpẢnh thường để làm gì
Gia đình thành phố từ đầu thập niên 1990Bố mẹ tự chụp bằng máy ảnh phim nhỏẢnh Tết, sinh nhật, đi chơi, lớn dần thành album
Nông thônThợ chụp dạo đi xe đạp, hoặc hiệu ảnh ở thị trấnẢnh thờ, ảnh cưới, ảnh làm giấy tờ, ảnh cả nhà dịp Tết
Điểm tham quan, công viênThợ chụp ảnh dạo đứng chờ kháchẢnh lưu niệm, hẹn gửi về nhà hoặc hẹn lấy hôm sau
Đám cưới, lễ lớnNgười chụp thuê hoặc người quen có máyAlbum cưới, ảnh chia cho họ hàng
Trường học cuối nămThợ ảnh được nhà trường mờiẢnh tập thể lớp, mỗi bạn mua một tấm

Thợ chụp ảnh dạo ở nông thôn là hình ảnh nhiều người nhớ: chiếc xe đạp, chiếc túi vải đựng máy, đi từng xóm dịp Tết hoặc mùa cưới. Chụp xong, vài hôm sau thợ quay lại giao ảnh tận nhà và nhận tiền. Ở các điểm tham quan, thợ ảnh dạo ghi địa chỉ khách để gửi ảnh qua bưu điện, nhiều người nhận ảnh khi chuyến đi đã qua vài tuần. Ở thành phố, hiệu ảnh có phông vẽ cảnh và ghế đẩu đặt sẵn, là nơi cả nhà ăn mặc chỉnh tề kéo đến chụp ảnh gia đình mỗi dịp lớn.

Một kỷ niệm giả định: cuộn phim Tết để dành cả năm

Hình dung một gia đình ở thị xã miền Trung, giữa thập niên 1990. Chiếc máy ảnh phim là quà của người cậu đi làm xa gửi về. Bố mẹ mua một cuộn phim 36 kiểu và dặn cả nhà: cuộn này để dành cho Tết. Sáng mồng một, ba chị em mặc quần áo mới đứng trước cây mai, bố ngắm rất lâu rồi mới bấm, mỗi kiểu xong lại nhìn ô số như đếm tiền.

Tết qua, cuộn phim mới dùng hết hai chục kiểu. Số còn lại được dành cho ngày đứa con út vào lớp một, ngày bà ngoại lên chơi, buổi chiều cả nhà ra biển. Gần hè, cuộn phim mới hết. Mẹ mang ra tiệm, ba hôm sau đi lấy. Trong xấp ảnh có ba tấm nhắm mắt, hai tấm có ngón tay bố, một tấm bà ngoại cười rất tươi mà sau này trở thành tấm ảnh quý nhất nhà.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều người trẻ bây giờ khó hình dung: mỗi tấm ảnh từng được nghĩ trước khi bấm, và một cuộn phim có thể kể cả một năm của gia đình. Album ảnh nhựa có từng ngăn cắm ảnh, xếp đúng thứ tự cuộn phim, vì thế đọc như một cuốn nhật ký.

Vì sao máy ảnh phim lùi lại và ngày nay chơi phim ở đâu

Từ giữa những năm 2000, máy ảnh kỹ thuật số rẻ dần, chụp xong xem ngay, chụp hỏng thì xoá. Rồi điện thoại có máy ảnh, ai cũng chụp được hàng trăm tấm mỗi ngày. Tiệm rửa ảnh chuyển sang in ảnh từ thẻ nhớ, rồi thưa khách, nhiều tiệm đóng cửa. Phim và hoá chất tráng phim đắt dần vì ít người mua.

Thế nhưng chụp phim chưa mất hẳn. Một số bạn trẻ ở thành phố tìm lại máy ảnh phim cũ vì thích màu ảnh và cảm giác chờ đợi. Vẫn còn vài tiệm tráng phim, quét phim thành tệp ảnh để gửi qua mạng. Máy ảnh phim dùng một lần cũng còn được bán, thường dùng trong đám cưới hay chuyến đi chơi.

Với những album ảnh phim trong nhà, việc đáng làm nhất là quét hoặc chụp lại từng tấm thành bản số, và nếu còn dải âm bản thì giữ chúng nơi khô ráo, trong phong bì giấy. Âm bản cho phép in lại ảnh nét hơn cả tấm ảnh đã phai. Ngồi cùng ông bà lật lại từng trang và ghi chú ai là ai cũng là một cách giữ ký ức cho con cháu. Mặt sau nhiều tấm ảnh cũ còn dòng chữ viết tay ghi ngày, ghi nơi chụp; đó là thông tin quý, nên khi quét ảnh bạn nên chụp cả mặt sau.

Câu đố và câu hỏi “bạn còn nhớ” về máy ảnh phim

Thử trí nhớ của người từng chụp ảnh phim, đáp án ngay sau mỗi câu:

  • Chụp xong hết kiểu, phải làm gì trước khi mở nắp lưng? Đáp án: tua phim ngược vào hộp.
  • Dải phim nâu trong suốt đi kèm phong bì ảnh gọi là gì? Đáp án: âm bản.
  • Vì sao ảnh chụp đèn chớp trong phòng tối hay bị mắt đỏ? Đáp án: ánh đèn chớp phản chiếu từ đáy mắt khi đồng tử mở to.
  • Chiếc ống nhựa nhỏ có nắp sau khi lấy phim ra thường dùng để làm gì? Đáp án: đựng kẹp tóc, cúc áo, đồng xu và đủ thứ lặt vặt.
  • Con số màu cam ở góc ảnh là gì? Đáp án: ngày tháng do máy in lên khi chụp.

Bạn còn nhớ cuộn phim nào mất trắng vì lỡ mở nắp không? Hay tấm ảnh nào trong album nhà bạn có vệt ngón tay hồng ở góc? Những tấm ảnh hỏng ấy, sau ngần ấy năm, thường lại là những tấm gợi chuyện nhiều nhất.

Câu hỏi thường gặp

Một cuộn phim chụp được bao nhiêu kiểu?

Cuộn phim phổ biến thường có 24 hoặc 36 kiểu. Do phần đầu phim bị lộ sáng khi lắp, người ta thường bấm bỏ vài kiểu đầu, nhưng có khi cuối cuộn lại dư ra một hai kiểu.

Âm bản là gì và để làm gì?

Âm bản là dải phim đã tráng, màu sắc bị đảo ngược so với ảnh thật. Tiệm dùng âm bản để in ảnh, và người giữ âm bản có thể mang đi in lại hoặc quét thành ảnh số với chất lượng tốt hơn tấm ảnh in đã phai.

Ngày nay còn tiệm rửa ảnh phim không?

Vẫn còn một số tiệm tráng phim và quét phim, chủ yếu ở thành phố lớn, phục vụ người chơi máy ảnh phim. Số tiệm ít hơn nhiều so với trước, nên nên hỏi trước về thời gian và loại phim nhận tráng.

Vì sao ảnh phim cũ bị phai màu?

Ảnh in trên giấy ảnh chịu tác động của ánh sáng, độ ẩm và nhiệt theo thời gian, màu nhạt dần hoặc ngả đỏ. Ảnh cắm trong album nhựa rẻ tiền hoặc để nơi ẩm thường phai nhanh hơn ảnh cất trong hộp khô.

Làm sao giữ album ảnh phim gia đình lâu bền?

Nên cất album nơi khô ráo, tránh nắng, quét hoặc chụp lại từng tấm thành bản số và lưu ít nhất hai nơi. Nếu còn âm bản, hãy giữ chúng trong phong bì giấy, tránh gấp và tránh chạm tay vào mặt phim.

Mở nắp máy ảnh phim giữa chừng có sao không?

Có. Mở nắp lưng khi phim chưa tua về hộp sẽ làm phần phim lộ ra ngoài bị cháy sáng, các kiểu đã chụp trên đoạn ấy mất hết. Muốn lấy phim ra giữa chừng phải tua ngược vào hộp trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138