ThanQuen.comThân Quen
Đồ công nghệ đầu tiên

Máy chơi điện tử băng: thổi băng, cắm dây vào tivi và tay cầm bốn nút

Máy chơi điện tử cắm băng nối vào tivi gia đình: dò kênh cho ra hình, thổi băng khi máy kén, băng nhiều trò trong một, nút bắn liên tục và tiệm cho thuê chơi theo giờ.

Two Vietnamese brothers seen from behind sitting cross-legged on a tiled floor holding small wired game controllers in front of an old box television, late afternoon window light

Máy chơi điện tử băng là chiếc hộp nhựa nhỏ cắm vào tivi gia đình qua dây ăng-ten, chơi bằng những chiếc băng nhựa cắm vào khe trên nóc máy và hai tay cầm có dây, mỗi tay cầm có phím hướng hình chữ thập và vài nút bấm. Ở Việt Nam, loại máy này phổ biến trong nhiều gia đình thành phố và thị xã từ khoảng đầu thập niên 1990, trẻ con hay gọi là “máy điện tử bốn nút” hay “máy chơi băng”.

Ai từng có một chiếc đều nhớ những nghi thức riêng: dò kênh tivi cho ra hình, thổi vào đầu băng khi máy không nhận, đếm xem chiếc băng “hàng trăm trò” thật ra có bao nhiêu trò khác nhau, giành tay cầm số một với anh chị em. Bài này kể lại từng chuyện ấy, cách chơi ở tiệm cho thuê theo giờ, và cách tìm lại chiếc máy cũ ngày nay.

Chiếc hộp nhỏ, khe cắm băng và sợi dây ngắn

Thân máy là một hộp nhựa xám, đen hoặc đỏ trắng, cỡ một quyển sách dày. Trên nóc có khe cắm băng với nắp lật bằng nhựa, phía trước là nút nguồn và nút khởi động lại, phía sau là chỗ cắm nguồn điện và sợi dây nối vào tivi. Hai tay cầm cắm vào mặt trước bằng sợi dây xoắn ngắn, ngắn đến mức người chơi phải ngồi sát tivi, cách màn hình chỉ hơn một sải tay.

Băng là miếng nhựa hình chữ nhật, mặt trước dán hình in màu sặc sỡ, đầu dưới lộ ra hàng chân đồng vàng. Cắm băng phải ấn mạnh cho đến khi nghe khớp. Tay cầm có phím chữ thập bên trái, hai nút tròn bên phải và hai nút dẹt ở giữa để chọn và bắt đầu. Nhiều tay cầm có thêm hai nút bắn liên tục, giữ một nút mà nhân vật bắn mãi không dừng.

Tiếng của máy là tiếng nhạc điện tử tít tít lặp đi lặp lại, nghe một lần là nhớ cả đời. Bấm nút liên tục trong những màn khó, ngón cái đỏ ửng, có khi phồng rộp. Cảm giác nhựa tay cầm trơn mồ hôi, sợi dây bị kéo căng mỗi lần ai đó giật mình ngả người ra sau, là thứ người lớn bây giờ vẫn tả lại rất kỹ.

Lắp máy vào tivi: những bước bố mẹ hay làm hộ

Máy không có màn hình riêng, phải mượn chiếc tivi của cả nhà. Lắp máy là việc khó nhất đối với trẻ con thời ấy:

  1. Rút dây ăng-ten khỏi tivi, cắm sợi dây của máy chơi điện tử vào đúng lỗ ấy. Có máy đi kèm một hộp chuyển nhỏ để vừa cắm ăng-ten vừa cắm máy.
  2. Cắm băng vào khe trên nóc, ấn chặt cho các chân đồng khớp hẳn.
  3. Bật tivi, bật máy chơi điện tử. Màn hình lúc đầu chỉ có muỗi rào rào.
  4. Xoay núm dò kênh hoặc bấm dò tự động trên tivi cho đến khi hình trò hiện ra rõ nét, tiếng nhạc phát ra từ loa tivi.
  5. Chơi xong, tắt máy trước rồi mới rút băng; rút băng khi máy đang chạy có thể làm hỏng băng hoặc máy.
  6. Cắm lại dây ăng-ten cho tivi, kẻo đến giờ thời sự bố bật lên chỉ thấy muỗi.

Bước cuối cùng là bước hay bị quên nhất và là nguyên nhân của rất nhiều lần bị mắng. Có nhà để chiếc máy cắm thường trực, mỗi lần muốn xem tivi lại phải dò kênh lại, nên bố mẹ quy định giờ chơi rất chặt: chỉ cuối tuần, chỉ sau khi làm xong bài tập, chỉ một tiếng.

Thổi băng, băng nhiều trò và những bí kíp truyền miệng

Thổi băng. Khi máy bật lên mà hình nhoè, chữ lộn xộn hay màn hình đen, phản xạ đầu tiên là rút băng ra, đưa lên miệng thổi phù phù vào hàng chân đồng rồi cắm lại. Nhiều khi máy chạy thật. Lý do thực chất có lẽ là cắm lại làm chân tiếp xúc tốt hơn, còn hơi thở ẩm về lâu dài lại làm chân băng gỉ, nhưng thói quen thổi băng thì cả thế hệ đều có.

Băng hàng trăm trò. Mặt băng ghi số rất lớn, mở ra mới thấy chỉ vài chục trò thật, còn lại là cùng một trò với số mạng hay màn bắt đầu khác nhau. Trẻ con biết vậy nhưng vẫn thích, vì danh sách dài kéo mãi không hết.

Bí kíp truyền miệng. Không có mạng để tra, mẹo chơi được truyền qua lời kể: bấm một chuỗi phím ở màn hình đầu để thêm mạng, đi vào một góc khuất để vào màn bí mật. Có mẹo đúng, có mẹo do ai đó bịa ra mà cả lớp tin cả năm trời.

Tay cầm số một. Trò một người thường chỉ nhận tay cầm số một. Anh chị em tranh nhau, thường người lớn hơn giữ, người nhỏ cầm tay cầm số hai bấm theo cho vui mà không biết nó không điều khiển gì.

Chơi hai người. Trò hai người cùng đi cảnh là thứ gắn kết anh em, bạn bè: nhường mạng cho nhau, chờ nhau ở chỗ khó, đổ lỗi cho nhau khi thua. Nhiều tình bạn tuổi nhỏ bắt đầu từ chiếc tay cầm số hai.

Chơi ở nhà, chơi ở tiệm cho thuê, chơi nhờ nhà bạn

Không phải nhà nào cũng có máy. Bảng dưới đây so sánh ba cách trẻ con thời ấy được chơi, theo lời kể chung của nhiều người.

Cách chơiThế nàoCái đượcCái phiền
Máy của nhà mìnhCắm vào tivi gia đình, chơi theo giờ bố mẹ choChơi lâu, chọn trò thoải máiTranh tivi với người lớn, bị hạn giờ
Tiệm cho thuê chơi theo giờMột gian nhà kê vài tivi nhỏ, mỗi máy một băng, trả tiền theo giờ hoặc nửa giờCó nhiều băng, có bạn chơi cùngTốn tiền ăn sáng, dễ bị phụ huynh bắt gặp
Chơi nhờ nhà bạnSang nhà bạn có máy, ngồi xem rồi chờ đến lượtKhông mất tiềnPhụ thuộc lòng tốt của bạn và bố mẹ bạn
Đổi băng với bạnMỗi nhà một vài băng, đổi nhau chơi vài tuầnĐược chơi nhiều tròBăng hỏng, mất băng dễ sinh giận dỗi

Tiệm cho thuê chơi theo giờ là kiểu rất phổ biến ở thị xã và ngoại ô cuối thập niên 1990: chủ tiệm đặt bàn trước mỗi tivi, ghi giờ lên tờ giấy, hết giờ thì tắt máy. Trẻ con dồn tiền ăn sáng ra tiệm, chơi đủ nửa giờ rồi chạy về trước giờ cơm.

Một kỷ niệm giả định: chiếc máy được mua sau kỳ thi

Hình dung một cậu bé ở thành phố phía Nam, giữa thập niên 1990. Bố hứa nếu thi cuối năm được học sinh giỏi sẽ mua máy điện tử. Ngày nhận giấy khen, hai bố con chạy xe ra khu chợ bán đồ điện tử, chọn một chiếc máy kèm hai tay cầm và một băng nhiều trò. Về nhà, bố loay hoay dò kênh gần nửa tiếng trên chiếc tivi màu nhỏ, cậu ngồi cạnh hồi hộp nhìn từng vạch nhiễu.

Khi màn hình trò hiện ra cùng tiếng nhạc tít tít, cả nhà reo lên. Tối đó, bố chơi thử trước, rồi mẹ cũng ngồi xuống cầm tay cầm số hai. Ba người cười đến khuya vì nhân vật của mẹ cứ rơi xuống hố. Từ hôm ấy, chiếc máy thành phần thưởng cuối tuần, cất trong hộp các-tông có lót xốp, mỗi lần chơi xong cậu tự lau tay cầm rồi xếp lại.

Nhiều năm sau chiếc máy hỏng, băng mất dần, nhưng cái tối cả nhà ngồi bệt dưới nền gạch chơi chung vẫn được nhắc lại mỗi dịp Tết. Với nhiều gia đình, máy điện tử băng không chỉ là đồ chơi của con mà là một trong những lần hiếm hoi bố mẹ chơi cùng con một trò của thời mới.

Vì sao máy băng lùi lại và ngày nay chơi lại thế nào

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, máy chơi điện tử dùng đĩa với hình ảnh đẹp hơn xuất hiện, rồi quán net với trò trên máy tính kéo trẻ con đi. Tivi đời mới không còn cổng ăng-ten kiểu cũ hợp với máy, băng thì gỉ chân, tay cầm đứt dây. Chiếc máy băng dần lui vào hộp các-tông trên gác.

Ngày nay vẫn có thể chơi lại. Ở chợ đồ cũ và các cửa hàng đồ chơi còn bán những bộ máy kiểu cũ làm lại, cắm vào tivi qua cổng hình thông dụng, có sẵn nhiều trò. Người sưu tầm thì săn máy đời cũ, lau chân băng bằng cồn và tăm bông thay cho thổi, dùng màn hình lồi để hình hiển thị đúng như xưa.

Nếu muốn chơi với con cháu, bạn có thể chọn một trò hai người đi cảnh, để trẻ cầm tay cầm số một. Trẻ quen trò đồ hoạ cao sẽ ngạc nhiên vì trò cũ khó đến thế, không có lưu tiến trình, thua là chơi lại từ đầu. Đó cũng là lúc người lớn được kể chuyện thổi băng và chuyện dò kênh tivi. Nhớ giữ đúng luật cũ cho vui: mỗi người một mạng, thua thì đổi tay cầm.

Câu đố “bạn còn nhớ” về máy điện tử băng

Vài câu đố cho người từng ngồi sát tivi với tay cầm có dây, đáp án ghi ngay sau:

  • Máy không nhận băng, việc đầu tiên trẻ con làm là gì? Đáp án: rút băng ra thổi vào chân đồng rồi cắm lại.
  • Chơi xong quên làm gì thì bố bật thời sự chỉ thấy muỗi? Đáp án: cắm lại dây ăng-ten cho tivi.
  • Băng ghi hàng trăm trò nhưng thật ra có bao nhiêu? Đáp án: thường chỉ vài chục trò, phần còn lại là bản lặp.
  • Nút nào giữ một lần mà nhân vật bắn mãi không dừng? Đáp án: nút bắn liên tục trên tay cầm.
  • Vì sao người chơi phải ngồi sát tivi? Đáp án: vì dây tay cầm rất ngắn.

Bạn còn nhớ chiếc băng đầu tiên mình có in hình gì trên mặt không? Hỏi câu này trong nhóm bạn cũ, rất có thể vài người nhớ cả màu nhựa của chiếc băng ấy. Còn câu hỏi khó hơn: trò nào bạn chơi mãi mà chưa bao giờ phá đảo? Gần như ai cũng có một trò như thế, và đến giờ vẫn còn tiếc.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ngày xưa thổi băng điện tử lại chơi được?

Thổi băng làm bay bụi và việc rút ra cắm lại giúp chân đồng tiếp xúc tốt hơn, nên máy hay nhận lại. Tuy vậy hơi thở có hơi ẩm, thổi nhiều làm chân băng gỉ; cách giữ băng đúng là lau bằng cồn và tăm bông.

Máy điện tử bốn nút là gì?

Đó là cách trẻ con gọi chiếc máy chơi điện tử băng cắm vào tivi, vì tay cầm có bốn nút bấm ngoài phím hướng: hai nút hành động và hai nút bắn liên tục. Tên gọi này không phải tên hãng, chỉ là cách gọi dân gian.

Máy điện tử băng cũ còn chơi được trên tivi mới không?

Nhiều tivi mới không còn cổng nhận tín hiệu kiểu cũ, nên cần bộ chuyển đổi hoặc một màn hình đời cũ. Cách dễ hơn là mua bộ máy làm lại cắm qua cổng hình thông dụng, có sẵn nhiều trò cũ.

Băng điện tử nhiều trò vì sao lặp lại?

Để danh sách trông dài hơn, nhiều băng chỉ chứa vài chục trò thật, rồi lặp lại cùng trò với số mạng hoặc màn bắt đầu khác nhau. Trẻ con biết nhưng vẫn thích, vì mở ra là có cả trang danh sách.

Tiệm cho thuê chơi điện tử theo giờ ngày xưa thế nào?

Tiệm là một gian nhà kê vài chiếc tivi nhỏ, mỗi tivi nối một máy và một băng. Trẻ con trả tiền theo giờ hoặc nửa giờ, chủ tiệm ghi giờ và tắt máy khi hết. Kiểu tiệm này phổ biến ở thị xã và ngoại ô thập niên 1990.

Giữ máy điện tử băng cũ thế nào cho bền?

Cất máy và băng nơi khô ráo, tránh ẩm. Lau chân băng bằng cồn và tăm bông thay vì thổi, quấn dây tay cầm lỏng tay, không gập gắt. Rút băng khi máy đã tắt hẳn để tránh hỏng mạch.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138