ThanQuen.comThân Quen
Đồ dùng học trò

Giấy thấm là gì: tờ giấy xốp kẹp trong vở để thấm mực của học trò xưa

Giấy thấm là tờ giấy xốp không hồ, kẹp trong vở để thấm mực ướt khi viết bút máy, bút chấm. Tả lại màu, cảm giác, chữ in ngược và vì sao nó biến mất.

Vietnamese grandmother's hands seen from above pressing a soft pink blotting sheet onto an open exercise book on a low wooden table by a window, morning light

Giấy thấm là loại giấy dày, xốp, không tráng hồ, hút nước rất nhanh; học trò ngày xưa kẹp một tờ trong vở để ấn lên chữ vừa viết bằng bút máy hoặc bút chấm, giúp mực khô ngay, không lem sang trang bên. Tờ giấy thường màu hồng nhạt, trắng ngà hoặc xanh nhạt, mặt mềm như nỉ.

Với thế hệ viết bằng mực, giấy thấm là món đồ nhỏ mà không thể thiếu, như tẩy với bút chì. Bài viết tả lại tờ giấy ấy, cách dùng đúng, những vết chữ in ngược trên mặt giấy, vô số trò nghịch học trò bày ra với nó và lý do giấy thấm gần như biến mất khỏi cặp sách hôm nay.

Sờ vào một tờ giấy thấm

Giấy thấm dày hơn giấy vở, cầm lên thấy mềm và xốp, mặt giấy hơi bông như vải nỉ, không có độ láng. Gấp lại không giữ được nếp sắc, mép xé ra thì tưa thành sợi lông tơ. Màu hay gặp là hồng phấn nhạt, có tờ trắng ngà, có tờ xanh nhạt; để lâu, mép giấy ngả vàng và quăn lại.

Điều kỳ diệu với trẻ con là tốc độ hút nước. Chấm một đầu giấy vào giọt mực, chỉ trong chớp mắt vệt mực đã loang lên như một đám mây tím đang lớn dần. Thả một góc giấy vào cốc nước, nước bò lên theo thớ giấy, mang theo cả mực, tách thành những dải màu nhạt đậm khác nhau.

Giấy thấm hầu như không có mùi riêng, nhưng tờ đã dùng lâu thì ám mùi mực, mùi giấy ẩm của ngăn bàn. Mân mê một tờ giấy thấm cũ, đầu ngón tay có cảm giác hơi ram ráp ở những chỗ mực đã khô cứng lại thành mảng. Ấn tờ giấy vào chữ ướt, có tiếng sột rất khẽ, rồi khi nhấc lên thấy chữ trên vở nhạt đi một chút, đều và khô, còn trên giấy thấm hiện ra một dòng chữ ngược mờ mờ.

Dùng giấy thấm đúng cách, như thầy cô dặn

Ấn giấy thấm nghe đơn giản, nhưng làm sai là vết mực nhoè cả dòng. Thứ tự học trò được dạy:

  1. Viết hết một dòng hoặc một đoạn ngắn, đừng ấn giấy thấm khi đang viết dở chữ.
  2. Đặt tờ giấy thấm nằm phẳng lên dòng vừa viết, không kéo, không chà.
  3. Dùng lòng bàn tay ấn nhẹ, đều từ trái sang phải, giữ chừng một hai giây.
  4. Nhấc giấy thẳng lên, không trượt ngang, vì trượt ngang sẽ kéo mực ướt thành vệt dài.
  5. Lật giấy thấm sang mặt khác hoặc dịch sang chỗ còn sạch cho lần sau, tránh in lại mực cũ lên trang mới.
  6. Cuối buổi, kẹp tờ giấy thấm vào trang vừa viết rồi mới gập vở, để trang đối diện không bị dính mực.

Khi lỡ làm rơi giọt mực to, cách đúng là đặt góc giấy thấm chạm nhẹ vào mép giọt mực cho nó hút dần lên, chứ không ấn ngay vào giữa. Ấn mạnh vào giọt mực thì mực bị ép toé ra xung quanh, vết loang càng to. Sau khi hút gần hết, chỉ cần ấn nhẹ lần cuối là vết mực còn lại một quầng nhạt, đủ để viết tiếp bên cạnh.

Chữ in ngược trên mặt giấy thấm

Dùng vài tuần, tờ giấy thấm phủ kín những vệt chữ ngược, nét đậm in rõ, nét thanh chỉ còn như sợi chỉ mờ, chồng chéo lên nhau như một bức tranh trừu tượng màu tím. Học trò nghịch hay mang ra soi trước gương, đọc được vài chữ của bài chính tả hôm qua, một phép tính, đôi khi cả tên của một bạn nào đó mà chủ nhân lỡ viết rồi xoá vội.

Từ đó sinh ra trò giải mã: lấy giấy thấm của bạn soi gương để đoán xem bạn đã viết gì. Có cậu học trò giả định từng phát hiện cô bạn cùng bàn viết thử tên mình nhiều lần trên một tờ nháp, nhờ chính tờ giấy thấm cô ấy để quên trong ngăn bàn. Cậu không nói ra, chỉ đỏ mặt cả buổi, và từ hôm đó tự nguyện cho cô mượn thước không cần trả.

Câu chuyện là giả định, nhưng nhiều người cùng thế hệ biết rằng giấy thấm có thể tố cáo những điều mình tưởng đã giấu. Học trò cẩn thận vì thế xé tờ giấy thấm cũ thành từng mảnh nhỏ trước khi vứt, còn học trò vô tư thì để nó nằm trong ngăn bàn tới cuối năm cho người khác đọc.

Học trò dùng giấy thấm vào những việc gì khác

Ngoài việc thấm mực, tờ giấy xốp này có cả chục công dụng do trẻ con tự nghĩ ra:

ViệcCách làmKết quả hay gặp
Lau ngòi bútGấp đôi giấy, kẹp ngòi vào kéo nhẹNgòi sạch, mép giấy có vệt tím
Thông ngòi tắcXé mảnh nhỏ nhét vào khe ngòi rồi rút raĐôi khi thông, đôi khi để lại sợi giấy kẹt
Thí nghiệm màuNhỏ mực lên giữa tờ rồi nhỏ thêm nướcMực loang thành vòng, tách lớp màu
Làm quạtGấp giấy kiểu đàn xếpQuạt mềm, quạt vài cái là xẹp
Đánh dấu trangKẹp tờ giấy thấm vào trang đang họcVở có thêm một vệt mực ở mép
Thấm nước mũi, nước mắtKhi không có khănMặt dính màu tím, cả lớp cười

Trò thí nghiệm màu là trò nhiều người nhớ nhất: nhỏ một giọt mực tím lên giữa tờ giấy thấm, rồi nhỏ thêm vài giọt nước, nhìn mực tách ra thành những vòng tím, xanh, hồng. Ngày ấy học trò chỉ thấy đẹp, sau này lên lớp trên mới biết đó chính là cách các nhà hoá học tách các chất màu.

Một tờ giấy thấm dùng được bao lâu: thử tính

Để hình dung giấy thấm hao nhanh thế nào, bạn có thể làm một phép tính ước lượng theo thói quen phổ biến là ấn giấy sau mỗi dòng viết. Các con số dưới đây là ví dụ minh hoạ, không phải số đo chung:

Giả địnhCon số ví dụCách hiểu
Số dòng viết mỗi ngàyKhoảng 40 dòngGồm chính tả, tập viết, bài tập toán
Số lần ấn giấy thấmKhoảng 40 lầnMỗi dòng một lần ấn
Số chỗ sạch trên một mặt tờ giấy nhỏKhoảng 8 đến 10 chỗDịch tờ giấy sang chỗ còn sạch sau mỗi lần
Một tờ hai mặt dùng đượcChừng 2 đến 3 ngày trước khi kín vếtSau đó vẫn dùng, nhưng dễ in lại mực cũ
Một tháng họcCần khoảng 8 đến 10 tờ nhỏTương đương hai tờ khổ lớn cắt ra

Thực tế học trò ít khi thay giấy thấm đều đặn như vậy. Phần lớn dùng một tờ tới khi nó tím kín, mềm nhũn, rách mép, rồi mới xin mẹ tờ mới. Chính vì dùng quá lâu mà vết mực cũ hay in ngược trở lại trang vở sạch, để lại những dấu tím mờ khó hiểu ở góc trang.

Giấy thấm có ở đâu, mỗi nơi một kiểu

Kẹp sẵn trong vở. Nhiều người nhớ có loại vở kẹp sẵn một tờ giấy thấm ở giữa hoặc ở cuối cuốn. Vở không có thì học trò mua giấy thấm rời theo tờ ở hiệu sách hay quầy văn phòng phẩm.

Cắt tờ to thành tờ nhỏ. Giấy thấm mua về thường là tờ khổ lớn, mẹ cắt ra làm bốn làm sáu, chia cho mấy anh chị em trong nhà. Mép cắt bằng kéo trông gọn, mép xé tay thì tưa lông.

Khi không có giấy thấm. Ở những nơi khó mua, học trò dùng giấy báo cũ, giấy vở nháp, thậm chí dùng tro bếp rắc lên chữ cho nhanh khô. Những cách này thấm kém, chữ dễ nhoè, nhưng cũng cứu được vài trang.

Màu giấy khác nhau. Có nơi quen giấy thấm hồng, có nơi quen màu trắng hoặc xanh. Mỗi người nhớ một màu, và tranh cãi về màu giấy thấm là chuyện vui thường gặp ở các buổi họp lớp.

Giấy thấm chung của lớp. Có lớp cô giáo giữ một xấp giấy thấm trên bàn, ai quên thì lên xin một mảnh. Được cô cho giấy thấm là chuyện nhỏ nhưng học trò nhớ lâu, vì mảnh giấy ấy thường đi kèm một lời nhắc lần sau nhớ mang theo.

Vì sao giấy thấm biến mất, và hôm nay còn gặp ở đâu

Bút bi và mực khô nhanh. Khi học trò chuyển sang bút bi, bút gel và các loại mực khô nhanh, nhu cầu thấm mực gần như không còn. Giấy thấm theo chân lọ mực đi vào ký ức.

Giấy vở tốt hơn. Giấy vở trắng, láng, ít thấm loang, mực bút máy hiện đại cũng khô nhanh hơn, nên ngay cả học sinh viết bút máy bây giờ cũng ít khi cần giấy thấm.

Vẫn còn ở vài nơi. Người luyện chữ bằng bút chấm, người viết thư pháp mực nước, người vẽ màu nước vẫn dùng giấy thấm hoặc giấy có tính chất tương tự. Bạn có thể hỏi ở cửa hàng đồ vẽ, đồ thư pháp.

Chơi lại với con. Một tờ giấy lọc cà phê hay khăn giấy dày cũng đủ để làm lại trò tách màu: vẽ một chấm bút lông màu, nhúng đáy giấy vào nước, chờ vài phút. Trẻ thích thú y như bố mẹ năm nào.

Câu đố về giấy thấm

Đáp án ngay sau mỗi câu:

  • Mình mềm như nỉ, uống mực không biết no. Đáp án: giấy thấm.
  • Chữ của ai cũng in lên mình, nhưng phải soi gương mới đọc được. Đáp án: vết mực in ngược trên giấy thấm.
  • Ấn rồi nhấc thẳng lên, vì sao không được kéo ngang? Đáp án: kéo ngang sẽ quệt mực ướt thành vệt dài.
  • Gặp giọt mực to, chạm vào đâu để hút cho khéo? Đáp án: chạm vào mép giọt mực, không ấn vào giữa.
  • Một giọt mực, vài giọt nước, hiện ra mấy vòng màu. Đáp án: trò tách màu trên giấy thấm.
  • Bạn còn nhớ tờ giấy thấm của mình màu gì không?

Câu hỏi cuối có vẻ dễ, nhưng thường gây tranh luận vui nhất, vì mỗi người nhớ một màu và ai cũng chắc mình đúng. Đó cũng là bằng chứng cho thấy ký ức về những món đồ nhỏ khác nhau theo nơi, theo năm, không có một phiên bản chung cho tất cả.

Câu hỏi thường gặp

Giấy thấm là gì?

Giấy thấm là loại giấy dày, xốp, không tráng hồ nên hút nước và mực rất nhanh. Học trò ngày xưa dùng nó để ấn lên chữ vừa viết bằng bút máy hoặc bút chấm cho mực khô ngay.

Vì sao học trò ngày xưa cần giấy thấm?

Mực bút máy và bút chấm thời ấy khô chậm, giấy vở lại hay loang, nên nếu gập vở ngay thì mực in sang trang đối diện. Giấy thấm giúp chữ khô nhanh, vở sạch hơn.

Giấy thấm ngày xưa có màu gì?

Nhiều người nhớ màu hồng nhạt, cũng có người nhớ màu trắng ngà hoặc xanh nhạt. Màu giấy khác nhau theo nơi bán và từng thời điểm, không có một màu chung.

Có thể dùng giấy gì thay giấy thấm hôm nay?

Bạn có thể dùng khăn giấy dày, giấy lọc cà phê hoặc giấy thấm dầu. Chúng đều xốp và hút nước, đủ để thấm mực bút máy hay làm các trò tách màu cho trẻ.

Giấy thấm còn bán ở đâu?

Giấy thấm hoặc giấy có tính chất tương tự vẫn có ở các cửa hàng đồ vẽ, đồ thư pháp và một số cửa hàng văn phòng phẩm. Người luyện chữ bằng bút chấm vẫn dùng loại giấy này.

Trò tách màu trên giấy thấm làm thế nào?

Bạn chấm một vệt bút lông màu gần đáy tờ giấy, nhúng mép dưới vào chút nước sao cho nước không chạm vệt màu. Nước bò lên sẽ kéo màu theo và tách thành các dải khác nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138