ThanQuen.comThân Quen
Tết và lễ ngày xưa

Khai giảng ngày xưa: áo trắng, tiếng trống trường và sân xếp hàng sáng mùng 5 tháng 9

Lễ khai giảng ngày xưa là buổi sáng mùng 5 tháng 9 áo trắng, ghế nhựa mang từ nhà, tiếng trống trường và học trò lớp một nắm tay bố mẹ. Kể lại từng chi tiết một thời.

Rows of children in white shirts sit on small stools in a dusty schoolyard under flame trees, a large drum on a wooden stand, rear view, bright morning light

Lễ khai giảng ngày xưa là buổi sáng mùng 5 tháng 9, học trò mặc áo trắng, quần xanh hoặc váy xanh, tự mang ghế từ nhà đến xếp hàng giữa sân trường, nghe các thầy cô nói chuyện rồi chờ tiếng trống mở đầu năm học. Với trẻ con những năm 80, 90, đó là buổi sáng vừa háo hức vừa hồi hộp nhất của cả năm, nhất là với những đứa lần đầu vào lớp một.

Lễ khai giảng thời ấy giản dị: không có sân khấu lớn, không có màn hình, ít khi có bóng bay. Bài này kể lại cảnh chuẩn bị đêm trước, đường đến trường, sân xếp hàng, tiếng trống, khác nhau giữa trường phố và trường làng, và những gì của buổi khai giảng xưa vẫn còn trong trường học hôm nay.

Đêm trước ngày khai giảng: những thứ phải chuẩn bị

Buổi khai giảng bắt đầu từ tối hôm trước, khi cả nhà lo cho đứa trẻ đi học sớm. Những việc quen thuộc ở nhiều gia đình:

  • Là phẳng áo sơ mi trắng bằng bàn là than hoặc bàn là điện, gấp cẩn thận đặt đầu giường.
  • Giặt và phơi khăn quàng đỏ cho học sinh đã vào đội, tập thắt lại cho đúng nút.
  • Lau chiếc ghế nhựa hoặc ghế gỗ nhỏ sẽ mang theo, có khi viết tên lên mặt dưới cho khỏi lẫn.
  • Xếp cặp sách với vài cuốn vở mới, hộp bút, dù hôm khai giảng gần như không học.
  • Chuẩn bị đôi dép quai hậu hoặc giày vải trắng đã được đánh phấn cho trắng lại.
  • Đặt đồng hồ báo thức hoặc dặn mẹ gọi dậy sớm, rồi nằm mãi không ngủ được.

Đôi giày vải đánh phấn là chi tiết nhiều người nhớ: lấy một cục phấn trắng hoặc phấn rôm xoa đều lên chỗ ố vàng, giày trắng lại được nửa buổi, đến trưa dính bụi lại xám như cũ. Mùi áo mới là, mùi khăn quàng giặt xà phòng là thứ mùi đặc trưng của tối mùng 4 tháng 9.

Đường đến trường sáng mùng 5

Sáng khai giảng, đường đến trường đông hơn mọi ngày. Ở phố, từng dòng học trò áo trắng đổ về các ngả, đứa đi bộ, đứa ngồi sau xe đạp của bố, tay ôm chiếc ghế nhựa, có đứa bê ghế trên đầu như đội nón. Ở quê, học trò đi bộ theo từng tốp trên đường làng, đường đê, có khi phải lội qua đoạn đường ngập nước sau mưa, xách dép trên tay cho khỏi lấm.

Đầu tháng 9 ở phía Bắc thường còn nóng, nắng sớm đã chói, áo trắng mới được nửa đường đã thấm mồ hôi. Có năm khai giảng gặp mưa, cả trường phải dồn vào hành lang. Trẻ con lớp lớn đi thành nhóm, nói cười, khoe nhau cặp mới, bút mới. Trẻ lớp một thì bám chặt tay bố mẹ, mắt nhìn quanh, im lặng khác thường.

Trước cổng trường, hàng quà sáng đã bày ra: xôi, bánh mì, kẹo, bóng bay bán lẻ. Người lớn dặn không được mua quà hôm khai giảng cho khỏi bẩn áo, nhưng không ít đứa vẫn nài được một gói bỏng. Tiếng gọi nhau, tiếng ghế va vào nhau, tiếng loa thử micro rè rè trong sân là những âm thanh đầu tiên của năm học.

Sân trường xếp hàng: ghế mang từ nhà và cờ hoa giấy

Sân trường ngày xưa thường là sân đất nện hoặc lát gạch đỏ, mấy gốc cây bàng, cây phượng toả bóng. Học trò xếp thành từng hàng theo lớp, mỗi đứa đặt ghế của mình xuống, ngồi ngay ngắn, lớp trưởng đứng đầu hàng giữ trật tự. Vì ghế mang từ nhà nên hàng ghế lô nhô đủ kiểu: ghế nhựa đỏ, ghế nhựa xanh, ghế gỗ đẩu, có đứa mang cả ghế băng nhỏ ngồi chung với bạn.

Phía trước là một chiếc bàn phủ khăn, lọ hoa, vài hàng ghế cho khách mời và thầy cô. Cổng trường, hành lang được trang trí bằng cờ đuôi nheo, hoa giấy cắt dán do chính học trò lớp lớn làm mấy hôm trước. Đội nghi thức của trường mặc đồng phục riêng, đứng một góc với trống nhỏ, kèn, chờ đến lượt.

Buổi lễ diễn ra khá dài với trẻ con. Có phần chào cờ, phần đọc thư, phát biểu, phần tuyên dương học sinh giỏi năm trước, phần văn nghệ ngắn của học trò. Ngồi dưới nắng, nhiều đứa lấy cặp sách che đầu, lấy vở quạt, thì thầm với bạn bên cạnh, bị cô giáo chủ nhiệm nhìn nhắc. Nhưng khi đến phần đánh trống, cả sân bỗng im phăng phắc.

Những ngày tập trước khai giảng: đội nghi thức và đồng diễn

Với học trò lớp lớn, khai giảng bắt đầu từ cuối tháng 8. Nhà trường gọi một nhóm học sinh đến tập trước: đội trống nghi thức tập đánh trống con, tập đi đều; nhóm văn nghệ tập múa, tập hát; nhóm khác cắt hoa giấy, dán cờ đuôi nheo, kê lại bàn ghế. Mấy buổi chiều liền, sân trường vang tiếng trống con lộp bộp, tiếng cô phụ trách hô một hai một.

Được chọn vào đội nghi thức là một niềm tự hào nhỏ. Đội viên được mặc đồng phục riêng, đeo dây trống chéo qua vai, đi trước cả trường trong buổi lễ. Nhưng tập dưới nắng cuối hè thì mệt, tay cầm dùi trống mỏi nhừ, chân đi đều bị cô bắt làm lại nhiều lần. Có hôm tập xong, cả nhóm được thầy tổng phụ trách mua cho mỗi đứa một cốc nước chè đá ở cổng trường, coi như phần thưởng.

Ở nhiều trường còn có tiết mục đồng diễn thể dục hoặc xếp hình bằng hoa giấy: học trò cầm hai bông hoa hai tay, cùng giơ lên hạ xuống theo nhịp để tạo thành hình chữ hay hình bông hoa lớn khi nhìn từ xa. Ai từng tham gia đều nhớ cảm giác ngồi chờ đến lượt, hoa giấy ướt mồ hôi trong tay, và tiếng vỗ tay của cả sân khi tiết mục kết thúc.

Tiếng trống khai trường

Chiếc trống lớn đặt trên giá gỗ. Trống trường thường là trống da, mặt rộng, thân gỗ sơn đỏ đã bạc màu, đặt trên giá ở góc sân hoặc hành lang, quanh năm báo giờ vào lớp, ra chơi.

Người đánh trống khai giảng. Hôm khai giảng, hồi trống đầu năm thường do thầy hiệu trưởng hoặc một khách mời đánh, có trường để một học trò giỏi cùng đánh.

Âm thanh dội vào ngực. Tiếng trống trầm, vang, mỗi tiếng dội vào ngực người đứng gần. Hồi trống dài, rồi dồn dập, rồi chậm lại, đủ để cả sân đứng thẳng.

Học trò lớp một nhớ mãi. Với học trò lần đầu tới trường, hồi trống ấy là âm thanh chính thức đánh dấu mình đã thành học sinh, nhiều người đến lúc già vẫn nhớ.

Sau hồi trống là vào lớp. Trống dứt, học trò xếp hàng theo lớp, bê ghế về phòng học, gặp cô giáo chủ nhiệm, nhận chỗ ngồi, nhận thời khoá biểu, thế là năm học bắt đầu.

Lớp một và bàn tay không muốn buông

Thử hình dung một cậu bé sáu tuổi ở một thị trấn miền Trung, sáng khai giảng vào khoảng đầu những năm 90. Mẹ chở cậu đến trường bằng xe đạp, chiếc ghế nhựa xanh buộc sau yên. Cậu mặc chiếc áo trắng hơi rộng, cổ áo cài kín tới khuy trên cùng, tóc mẹ chải rẽ ngôi thật thẳng, thấm ít nước cho nằm im.

Vào đến sân, thấy cả trăm đứa trẻ lạ, cậu nắm chặt vạt áo mẹ không buông. Cô giáo lớp một ra đón, ngồi xuống ngang tầm mắt cậu, hỏi tên. Cậu không trả lời, chỉ nhìn mẹ. Mẹ phải đặt chiếc ghế vào hàng, ngồi xuống cạnh cậu một lúc rồi mới lùi dần ra phía sau, đứng cùng những phụ huynh khác ở mép sân.

Cả buổi lễ, cứ một lúc cậu lại ngoảnh ra tìm mẹ. Đến khi tiếng trống vang lên, cậu giật mình, quên cả ngoảnh lại. Lúc vào lớp, cô giáo xếp cậu ngồi bàn đầu, cạnh một cô bé cũng vừa khóc xong. Hai đứa nhìn nhau, không nói gì, rồi cô bé đưa cậu một cây bút chì. Nhiều năm sau, cậu bé ấy không nhớ ai phát biểu gì hôm đó, chỉ nhớ vạt áo của mẹ và cây bút chì của cô bạn cùng bàn.

Khai giảng ngày xưa và bây giờ: điều gì đổi, điều gì còn

Lễ khai giảng vẫn diễn ra mỗi năm, nhưng hình thức đã thay đổi khá nhiều. Bảng dưới đây so sánh vài điểm dễ thấy:

Khía cạnhNgày xưaBây giờ
Chỗ ngồiHọc trò mang ghế từ nhàThường có ghế của trường hoặc đứng theo hàng
Trang tríCờ đuôi nheo, hoa giấy học trò tự làmPhông in sẵn, sân khấu, loa đài lớn
Đồng phụcÁo trắng, quần hoặc váy xanh, khăn quàngĐồng phục riêng của từng trường
Phụ huynhĐưa đến cổng, đứng mép sânNhiều trường mời dự, chụp ảnh, quay phim
Điểm nhấnHồi trống khai trườngVẫn là hồi trống, thêm văn nghệ, có nơi thả bóng bay

Ở trường làng, sân thường là sân đất, có năm khai giảng xong học trò còn được giao nhổ cỏ, dọn lớp. Ở trường phố, sân lát gạch, buổi lễ có loa đài đầy đủ hơn. Thứ còn giữ được gần như nguyên vẹn qua mấy chục năm chính là hồi trống mở đầu năm học, và chiếc áo trắng của buổi sáng hôm ấy.

Bạn còn nhớ: vài câu hỏi về ngày khai trường

Những câu hỏi dưới đây dễ khơi chuyện trong buổi họp lớp, đáp án ngay sau dấu gạch:

  • Ngày xưa học trò ngồi gì khi dự lễ khai giảng? — Ghế tự mang từ nhà, mỗi đứa một kiểu.
  • Giày vải trắng bị ố thì học trò ngày xưa làm sao cho trắng lại? — Xoa phấn trắng hoặc phấn rôm lên giày.
  • Âm thanh nào đánh dấu năm học mới chính thức bắt đầu? — Hồi trống khai trường.
  • Cờ đuôi nheo, hoa giấy trang trí hôm khai giảng thường do ai làm? — Học trò lớp lớn làm mấy hôm trước, cùng thầy cô.
  • Lễ khai giảng ở nhiều trường thường diễn ra vào ngày nào? — Sáng mùng 5 tháng 9.

Câu hỏi thú vị nhất thường là câu không có đáp án chung: hôm khai giảng lớp một, bạn ngồi cạnh ai. Rất nhiều người vẫn nhớ chính xác tên người bạn ấy.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ngày xưa học sinh phải mang ghế đi khai giảng?

Vì nhiều trường không đủ ghế cho cả trường ngồi ngoài sân cùng lúc, bàn ghế trong lớp thì nặng và gắn với phòng học. Mang ghế từ nhà là cách đơn giản để ai cũng có chỗ ngồi.

Lễ khai giảng ngày xưa gồm những phần nào?

Thường có chào cờ, đọc thư, phát biểu của nhà trường và khách mời, tuyên dương học sinh giỏi năm trước, văn nghệ ngắn và hồi trống khai trường, sau đó học trò về lớp.

Ai đánh trống khai giảng?

Thường là thầy hiệu trưởng hoặc một khách mời của trường, có nơi để một học trò tiêu biểu cùng đánh. Hồi trống ấy đánh dấu năm học mới chính thức bắt đầu.

Khai giảng ở trường làng và trường phố ngày xưa khác nhau thế nào?

Trường làng thường có sân đất, học trò đi bộ theo tốp trên đường làng, lễ giản dị. Trường phố sân lát gạch, loa đài đầy đủ hơn, học trò hay được bố mẹ chở xe đạp đến.

Trẻ vào lớp một ngày xưa có được bố mẹ đưa đi khai giảng không?

Phần lớn có. Bố mẹ đưa đến trường, nhiều người đứng ở mép sân suốt buổi lễ, rồi ra về khi học trò vào lớp. Với nhiều trẻ, đó là buổi đầu tiên phải buông tay bố mẹ.

Làm sao để con hiểu ngày khai giảng của bố mẹ ngày xưa?

Bạn có thể kể lại tối là áo, sáng bê ghế đi học, tiếng trống trường, và cho con xem ảnh cũ nếu còn. Kể về chuyện mình nhớ nhất hôm đó thường dễ chạm vào con hơn kể chung chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138