ThanQuen.comThân Quen
Đồ công nghệ đầu tiên

Máy nhắn tin là gì: chiếc máy kêu bíp đeo thắt lưng của những năm 90

Máy nhắn tin (pager) hoạt động ra sao: gọi tổng đài đọc lời nhắn, người nhận nghe bíp rồi đi tìm điện thoại bàn gọi lại, cùng những mã số riêng của người yêu.

A Vietnamese man in a short-sleeved shirt, face turned away, glancing down at a small black pager clipped to his belt beside a parked motorbike, bright midday street

Máy nhắn tin, còn gọi là pager hay “bíp”, là chiếc máy nhỏ cỡ bao diêm chỉ nhận được tin, không gọi và không trả lời được: muốn nhắn, người gửi gọi điện thoại tới tổng đài, đọc mã số máy của người nhận và lời nhắn, tổng đài chuyển đi, máy người nhận kêu bíp và hiện tin trên màn hình nhỏ. Ở Việt Nam, máy nhắn tin xuất hiện khoảng giữa thập niên 1990 ở các thành phố lớn và thưa dần trong những năm đầu 2000.

Người nhận đọc tin xong thường phải đi tìm một chiếc điện thoại bàn để gọi lại, nên máy nhắn tin đi đôi với điện thoại công cộng, điện thoại cơ quan. Bài dưới đây kể chiếc máy trông ra sao, một tin nhắn đi qua những ai, các mã số riêng mà người trẻ ngày ấy tự đặt cho nhau, ai đeo máy, và vì sao nó biến mất nhanh như khi nó đến.

Hộp nhựa nhỏ, màn hình một dòng và tiếng bíp giữa đám đông

Máy nhắn tin là một hộp nhựa đen hoặc xám, dài chừng một ngón tay rưỡi, dày như hai bao diêm chồng lên nhau. Mặt trước có màn hình tinh thể lỏng hẹp, chữ xám trên nền xanh nhạt, hiện được một hoặc hai dòng. Bên cạnh có vài nút nhỏ để bật đèn màn hình, cuộn tin cũ và chuyển giữa kêu tiếng với rung. Mặt sau là chiếc kẹp nhựa có lò xo để cài vào thắt lưng hay túi áo.

Máy chạy bằng một viên pin tiểu, dùng được lâu nên ít ai phải nhớ chuyện thay pin. Khi có tin, máy phát ra chuỗi tiếng bíp bíp cao và đanh, đủ để cả phòng họp quay lại nhìn. Ở chợ, ở quán cà phê, cứ nghe tiếng bíp là mấy người đàn ông cùng cúi xuống thắt lưng xem có phải máy mình không.

Cầm máy trên tay thấy nhẹ, nhựa hơi nhám, chiếc kẹp cứng đến mức kẹp lâu để lại vệt hằn trên thắt lưng da. Đêm nằm ngủ, nhiều người đặt máy cạnh gối và để chế độ rung, máy rung tạch tạch trên mặt chiếu, nghe như có con dế bò.

Đeo máy nhắn tin thời ấy còn là một cách cho người khác biết mình bận rộn, có việc, có người cần tìm. Có người đeo máy ngay chính giữa thắt lưng cho dễ thấy, có người cài lệch sang hông, khi ngồi xe máy phải để ý kẻo kẹp tuột ra rơi xuống đường. Mất máy là mất một khoản tiền lớn, nên nhiều người buộc thêm sợi dây mảnh từ máy vào khuyết quần cho chắc.

Một tin nhắn đi qua những ai

Hồi ấy chưa có cách nào để tự gõ tin. Một lời nhắn đi từ người gửi đến người nhận thường qua năm bước:

  1. Người gửi nhấc một chiếc điện thoại bàn, nhà riêng hoặc cơ quan hoặc bưu điện, gọi tới số tổng đài nhắn tin.
  2. Tổng đài viên nhấc máy, hỏi mã số máy nhắn tin của người nhận. Mã này thường in trên một tấm danh thiếp nhỏ hay chép vào sổ.
  3. Người gửi đọc lời nhắn, thường là một câu ngắn kèm số điện thoại để gọi lại. Tổng đài viên gõ lại, có khi đọc lại cho người gửi xác nhận.
  4. Tin được phát qua sóng vô tuyến. Máy của người nhận bắt được, kêu bíp và hiện tin trên màn hình.
  5. Người nhận đọc tin, rồi đi tìm điện thoại gần nhất để gọi lại số được nhắn. Nếu xung quanh không có máy, tin chỉ có thể chờ.

Vì tin phải đi qua một người thứ ba, ai cũng tự biết không nên nhắn chuyện quá riêng tư bằng chữ. Người ta nhắn kiểu “gọi lại số này gấp”, “tối nay bảy giờ chỗ cũ”, phần còn lại để dành cho cuộc gọi sau. Loại máy rẻ hơn chỉ hiện được số, nên người gửi chỉ có thể để lại số điện thoại; người nhận phải đoán ai đang tìm mình.

Mã số riêng và cách người trẻ “nói chuyện” bằng con số

Con số thay cho lời. Với máy chỉ hiện số, các cặp đôi và nhóm bạn tự đặt quy ước: một dãy số nhất định có nghĩa là nhớ nhau, dãy khác có nghĩa là đến chỗ hẹn, dãy khác nữa là có chuyện, gọi ngay. Mỗi nhóm một bộ mã, người ngoài nhìn vào chỉ thấy những con số vô nghĩa.

Số đứng sau là tên người gửi. Nhiều người nhắn kèm hai ba chữ số cuối là mã riêng của mình, để người nhận biết ngay ai tìm. Người hay được nhắn thuộc lòng mã của cả chục người quen.

Tin có chữ thì phải viết ngắn. Máy hiện chữ chỉ có chữ không dấu, màn hình lại hẹp. Câu nhắn phải gọn, tổng đài viên gõ theo lời người gửi nên đôi khi chữ được gõ khác đi một chút, đọc lên thành chuyện cười.

Đọc tin là một nghi thức. Người nhận cúi xuống, ấn nút bật đèn, nheo mắt đọc, rồi lặng lẽ đứng dậy đi tìm điện thoại. Cả bàn nhậu hay cả phòng họp thường đoán theo nét mặt người ấy xem tin vui hay tin gấp.

Máy cũng nói lên công việc. Thợ sửa điện, người giao hàng, nhân viên kinh doanh, bác sĩ trực là những người đeo máy sớm nhất, vì khách cần tìm họ khi họ đang ở ngoài đường.

Một kỷ niệm giả định: bốn chữ số dưới mưa

Thử hình dung một chàng thanh niên làm thợ sửa điện ở thành phố lớn phía Nam, khoảng cuối thập niên 1990. Chiếc máy nhắn tin là tài sản đắt nhất anh có sau chiếc xe máy cũ, mua bằng mấy tháng tiết kiệm vì khách gọi sửa điện cần tìm được anh. Một chiều mưa to, anh đang trú dưới mái hiên một tiệm vàng đóng cửa thì máy rung trong túi áo.

Trên màn hình chỉ có bốn chữ số mà anh và cô bạn gái đã hẹn với nhau từ hôm mới quen, nghĩa là đang chờ ở chỗ cũ. Không có điện thoại nào gần, cũng không thể nhắn lại, anh đội mưa chạy xe qua ba con phố tới quán chè quen. Cô vẫn ngồi đó, ly chè đã tan hết đá.

Câu chuyện nhỏ ấy lặp lại theo vô số cách trong ký ức của thế hệ đeo máy nhắn tin: một chiều liên lạc, chẳng ai biết người kia có nhận được tin hay không, nên chỉ có thể tin nhau và chờ. Ngày nay hai bên có thể nhắn qua nhắn lại cả trăm tin trong một buổi, nhưng nhiều người vẫn nhớ cái cảm giác bốn con số hiện lên giữa trời mưa.

Máy nhắn tin so với cách liên lạc trước và sau nó

Đặt máy nhắn tin giữa điện thoại bàn và điện thoại di động, sẽ thấy rõ vì sao nó từng được coi là tiện và vì sao nó nhanh chóng bị thay.

Tiêu chíChỉ có điện thoại bànCó thêm máy nhắn tinĐiện thoại di động đời đầu
Tìm được người đang ở ngoài đườngKhông, phải chờ họ vềĐược, máy báo ngayĐược, gọi thẳng
Người nhận trả lờiGọi lại khi về tới máyPhải tìm điện thoại bàn gọi lạiNghe máy hoặc nhắn lại ngay
Riêng tưNgười trong nhà có thể ngheTin qua tổng đài viênChỉ người gửi và người nhận
Thiết bị mang theoKhôngHộp nhỏ cài thắt lưngMáy to, nặng, ăng-ten kéo
Chi phí hằng thángCước điện thoại nhàThuê bao nhắn tin hằng thángCao hơn hẳn, về sau rẻ dần

Khi điện thoại di động còn đắt, máy nhắn tin là bước giữa vừa túi tiền. Nhưng chỉ cần giá máy di động và cước nhắn tin giảm xuống, ưu thế ấy biến mất ngay: không ai muốn đọc tin rồi lại phải đi tìm điện thoại bàn nữa.

Vì sao máy nhắn tin biến mất và ngày nay còn gặp ở đâu

Máy nhắn tin chỉ có một chiều. Khi điện thoại di động nhỏ lại, rẻ đi và có thêm tin nhắn hai chiều trong những năm đầu 2000, người dùng chuyển sang rất nhanh. Các dịch vụ nhắn tin qua tổng đài vắng khách dần rồi lần lượt ngừng. Chỉ trong khoảng chưa đầy mười năm, chiếc hộp nhỏ cài thắt lưng đã từ đồ mốt thành đồ cũ.

Ở một số nước, máy nhắn tin vẫn được dùng lâu hơn trong bệnh viện, nhà hàng hay đội cứu hộ, vì sóng của nó xuyên được nơi điện thoại di động yếu và pin dùng rất lâu. Ở Việt Nam, bạn dễ gặp nó nhất trong các ngăn kéo cũ, ở chợ đồ xưa, hoặc trong tủ trưng bày đồ hoài cổ của những quán cà phê.

Những chiếc máy cũ hầu như không còn mạng để nhận tin, nên chỉ còn là đồ kỷ niệm. Nếu muốn giải thích cho trẻ con, bạn có thể chơi trò mô phỏng: một người làm tổng đài viên, ghi lời nhắn của người gửi lên tờ giấy nhỏ rồi chuyển cho người nhận, người nhận chỉ được đọc mà không được trả lời. Trẻ sẽ hiểu ngay sự sốt ruột của người dùng ngày xưa. Sau đó, cho trẻ thử gửi cùng lời nhắn ấy bằng điện thoại bây giờ và đếm xem mất bao nhiêu giây, khoảng cách hai thế hệ hiện ra rất rõ.

Bạn còn nhớ không: đố vui về máy nhắn tin

Vài câu đố cho người từng đeo hoặc từng thấy máy nhắn tin, đáp án ngay sau:

  • Nhận được mà không trả lời được, kêu bíp bíp trên thắt lưng. Là gì? Đáp án: máy nhắn tin.
  • Muốn nhắn tin cho người đeo máy, phải gọi cho ai trước? Đáp án: tổng đài viên nhắn tin.
  • Đọc tin xong, người nhận phải làm gì? Đáp án: đi tìm điện thoại bàn gần nhất để gọi lại.
  • Máy chỉ hiện số thì các cặp đôi “nói chuyện” bằng cách nào? Đáp án: tự quy ước các dãy số thay cho câu nói.
  • Vì sao không ai nhắn chuyện riêng tư bằng chữ qua máy nhắn tin? Đáp án: vì tin phải đọc qua một tổng đài viên.

Nếu bố hoặc chú bạn từng đeo máy nhắn tin, hãy hỏi họ còn nhớ mã số máy của mình không. Phần lớn đều quên số máy, nhưng lại nhớ rất rõ một tin nhắn nào đó đã làm họ bỏ dở bữa cơm để chạy đi gọi điện.

Câu hỏi thường gặp

Máy nhắn tin có gọi điện được không?

Không. Máy nhắn tin chỉ nhận tin và hiện lên màn hình, không gọi đi, không nghe và không trả lời được. Muốn liên lạc lại, người nhận phải dùng một chiếc điện thoại khác, thường là điện thoại bàn hoặc điện thoại công cộng.

Máy nhắn tin ở Việt Nam có từ khi nào?

Máy nhắn tin bắt đầu phổ biến ở các thành phố lớn khoảng giữa thập niên 1990, sau đó lan ra các thị xã. Mốc chính xác khác nhau tuỳ dịch vụ và địa phương, nên ở đây chỉ ghi mốc ước chừng.

Muốn gửi tin cho máy nhắn tin thì làm thế nào?

Người gửi gọi điện tới số tổng đài, đọc mã số máy của người nhận và nội dung lời nhắn. Tổng đài viên gõ lại và phát tin đi. Với loại chỉ hiện số, người gửi chỉ để lại dãy số, thường là số điện thoại cần gọi lại.

Vì sao máy nhắn tin biến mất nhanh?

Vì nó chỉ liên lạc được một chiều. Khi điện thoại di động rẻ đi và có tin nhắn hai chiều, người dùng không còn lý do đeo thêm một máy chỉ để nhận tin rồi lại đi tìm điện thoại gọi lại.

Máy nhắn tin cũ bây giờ còn dùng được không?

Gần như không, vì các dịch vụ nhắn tin qua tổng đài ở Việt Nam đã ngừng từ lâu. Máy cũ còn pin có thể bật lên xem màn hình, nhưng không nhận được tin mới, chỉ còn giá trị kỷ niệm hoặc sưu tầm.

Ai thường dùng máy nhắn tin ngày xưa?

Những người hay ở ngoài đường mà cần được tìm nhanh: thợ sửa chữa, người giao hàng, nhân viên kinh doanh, bác sĩ trực, người buôn bán. Về sau thanh niên ở thành phố cũng dùng để liên lạc với bạn bè và người yêu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138